Η ευρωπαϊκή ενότητα υπό δοκιμασία: το Βερολίνο αναζητεί κοινό βηματισμό πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ

25/06/2026 8:11

Λίγες μόλις ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, οι ηγέτες των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών δυνάμεων επιχείρησαν στο Βερολίνο να εκπέμψουν ένα μήνυμα συνοχής. Η εικόνα της ενότητας, ωστόσο, κρύβει πίσω της μια πραγματικότητα γεμάτη ανταγωνισμούς, αμοιβαίες καχυποψίες και διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες. Η Ευρώπη δηλώνει ότι θέλει να μιλήσει με μία φωνή, αλλά ακόμη δυσκολεύεται να συμφωνήσει ποια ακριβώς θα είναι αυτή η φωνή.

Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz φιλοξένησε στο Βερολίνο τους ηγέτες της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Πολωνίας, επιδιώκοντας να διαμορφωθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό μέτωπο πριν από τη νατοϊκή σύνοδο της 7ης και 8ης Ιουλίου. Στην κοινή τους δήλωση υπογράμμισαν ότι επιθυμούν να ενισχύσουν τον «ευρωπαϊκό πυλώνα» της Συμμαχίας, χωρίς όμως να διαρρήξουν τον διατλαντικό δεσμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το μήνυμα ήταν σαφές: περισσότερη ευρωπαϊκή ευθύνη για την άμυνα, αλλά όχι σε βάρος του ΝΑΤΟ.

Η ανάγκη αυτής της διαβεβαίωσης δεν είναι τυχαία. Οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον παραμένουν εύθραυστες μετά τις επανειλημμένες επικρίσεις του Αμερικανού προέδρου Donald Trump προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, τους οποίους κατηγορεί ότι δεν αναλαμβάνουν το μερίδιο που τους αναλογεί στις αμυντικές δαπάνες. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει περιορισμό της στρατιωτικής της παρουσίας στην Ευρώπη, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για το κατά πόσο η ήπειρος μπορεί να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις.

Όμως οι δυσκολίες δεν προέρχονται μόνο από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Στο εσωτερικό της Ευρώπης συσσωρεύονται διαφωνίες που αφορούν τόσο τη βιομηχανική συνεργασία όσο και τη διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία. Η γαλλογερμανική συνεργασία για το μαχητικό αεροσκάφος νέας γενιάς FCAS έχει βρεθεί σε σοβαρό αδιέξοδο, αποκαλύπτοντας ότι ακόμη και οι δύο κινητήριες δυνάμεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε κοινά εξοπλιστικά προγράμματα.

Παράλληλα, η λεγόμενη ομάδα των «Ε3» —Γερμανία, Γαλλία και Βρετανία— δέχεται ολοένα και περισσότερες επικρίσεις από την Ιταλία και την Πολωνία, οι οποίες θεωρούν ότι αποκλείονται από κρίσιμες διαβουλεύσεις για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η δυσαρέσκεια αυτή φανερώνει ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη στρατηγική απέναντι στη Ρωσία, αλλά και το ποιοι έχουν το δικαίωμα να καθορίζουν τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Μερτς επέμεινε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιτρέψει μονομερείς κινήσεις ούτε εθνικούς ανταγωνισμούς στην αμυντική πολιτική. Υποστήριξε ότι μόνο μέσω κοινών αποφάσεων θα μπορέσει η ήπειρος να αποκτήσει πραγματικό στρατηγικό βάρος και να παραμείνει αξιόπιστος εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Το μήνυμά του απευθυνόταν εξίσου προς τους Ευρωπαίους εταίρους όσο και προς την Ουάσιγκτον.

Η συνάντηση είχε και έντονο πολιτικό συμβολισμό. Οι συμμετέχοντες απέτισαν φόρο τιμής στον απερχόμενο Βρετανό πρωθυπουργό Keir Starmer, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του στην αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στη Βρετανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το Brexit. Παρά τις πολιτικές αναταράξεις στο Λονδίνο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιθυμούν να διατηρήσουν στενή συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας.

Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αναμένεται πλέον να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ αυτής της προσπάθειας. Εκεί θα κριθεί όχι μόνο η ευρωπαϊκή βούληση για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και στενότερη συνεργασία, αλλά και η δυνατότητα διατήρησης της συνοχής της Συμμαχίας απέναντι στις πιέσεις της Ουάσιγκτον, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις.

Το Βερολίνο επιχείρησε να παρουσιάσει μια εικόνα ευρωπαϊκής ομοψυχίας. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε μια μεταβατική περίοδο, όπου καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατραπεί από οικονομική υπερδύναμη σε αξιόπιστο γεωπολιτικό παράγοντα. Η επιτυχία ή η αποτυχία αυτής της προσπάθειας δεν θα κριθεί από τις κοινές δηλώσεις, αλλά από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα κατορθώσουν να γεφυρώσουν τις μεταξύ τους διαφορές και να μετατρέψουν τη ρητορική περί ενότητας σε πραγματική κοινή στρατηγική.