Η Ευρώπη σε ρόλο “ωραίας κοιμωμένης” απέναντι στην σύγκρουση στη Μέση Ανατολή

03/03/2026 8:45

Η ΕΕ δεν θέλει να συρθεί στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, αλλά πορεί να μην έχει άλλη επιλογή.

Με ένα drone να χτυπά μια βρετανική αεροπορική βάση στην Κύπρο, και μετά τις απειλές του στρατηγού των Φρουρών της Επανάστασηςότι το Ιράν θα χτυπήσει την Κύπρο, μέχρι να αποσύρουν από το νησί τις δυνάμεις τους οι Αμερικανοί, η γεωγραφική εγγύτητα της Ευρώπης με τη σύγκρουση θα μπορούσε να υπερισχύσει του αρχικού σκεπτικισμού πολλών κυβερνήσεών της σχετικά με την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ, όπως το έθεσε τη Δευτέρα, να «εξαλείψει τη σοβαρή απειλή που αποτελεί για την Αμερική αυτό το τρομερό τρομοκρατικό καθεστώς».

Μέχρι στιγμής, η αντίδραση της ΕΕ έχει επικεντρωθεί στενά στον αντίκτυπο στους πολίτες της ΕΕ στη Μέση Ανατολή — ειδικά καθώς η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει ένα κύμα αντεπιθέσεων σε όλη την περιοχή — και στις δευτερογενείς επιπτώσεις των αυξημένων τιμών ενέργειας, της διαταραχής των αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών και μιας πιθανής εισροής προσφύγων.

Σαν να ήθελε να δείξει πώς οι Βρυξέλλες βλέπουν τον περιορισμένο ρόλο τους στην κρίση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιέγραψε τη Δευτέρα το εύρος των τομέων στους οποίους επικεντρώνεται «από την ενέργεια έως την πυρηνική ενέργεια, από τις μεταφορές έως τη μετανάστευση και την ασφάλεια».

Ελλείψει επιρροής με τους Ισραηλινούς ή τον Τραμπ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συγκάλεσε τη Δευτέρα ένα «κολλέγιο ασφαλείας»: έναν λιγότερο συνηθισμένο σχηματισμό επιτρόπων όπου αρκετοί από αυτούς παρέχουν ενημερώσεις στους συναδέλφους τους για θέματα που σχετίζονται με την τρέχουσα κρίση. Μετά τη συνάντηση, η Επιτροπή ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι σχεδίαζε να ανταποκριθεί στη σύγκρουση στο Ιράν υποστηρίζοντας τις χώρες της ΕΕ και προστατεύοντας τους Ευρωπαίους από τις «αρνητικές συνέπειές» της.

Η ΕΕ «ανταλλάσσει πληροφορίες για το τι συμβαίνει και παρακολουθεί την κατάσταση», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ με γνώση των συζητήσεων. «Θα έπρεπε, υπό κανονικές συνθήκες, να μιλήσουμε με την αμερικανική κυβέρνηση. Θα έπρεπε να είχαμε μια ενήλικη συζήτηση με τους Ισραηλινούς. Τίποτα από αυτά δεν φαίνεται να είναι δυνατό… Η ΕΕ περιορίζεται σε έναν δευτερεύοντα ρόλο».

Στην πράξη, οι στόχοι της Επιτροπής συνίστανται στην παροχή βοήθειας στις πρωτεύουσες για την απομάκρυνση των πολιτών τους από την περιοχή και στην παρακολούθηση τυχόν διαταραχών στην εναέρια κυκλοφορία και σε βασικές θαλάσσιες οδούς, όπως το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχονται οι μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τα κράτη του Κόλπου.

Η ΕΕ θα παρακολουθεί επίσης τις τιμές και τα επίπεδα προσφοράς ενέργειας. Η Επιτροπή πρόκειται να συγκαλέσει μια ομάδα εργασίας για την ενέργεια με τις χώρες της ΕΕ, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, με την πρώτη συνεδρίαση να αναμένεται αυτήν την εβδομάδα.

Τρομοκρατία και Κύπρος

Οι εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών υποδεικνύουν αυξημένο κίνδυνο τρομοκρατικών επιθέσεων από το Ιράν στην Ευρώπη, δήλωσε ένας δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ, αλλά τίποτε δεν έχει γίνει σε αυτόν τον τομέα καθώς και η ΕΕ δεν έχει ακόμη αναφερθεί δημόσια στο θέμα του πώς να ενισχύσει την άμυνα της Κύπρου. Η Λευκωσία δεν έχει ενεργοποιήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας 42.7 της ΕΕ — παρόμοια με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, όπου όλα τα μέλη προσέρχονται σε βοήθεια ενός από τους συμμάχους τους — όπως έκανε η Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Μπατακλάν στο Παρίσι το 2015. Εάν η Κύπρος το πράξει, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την ένταξή της στον πόλεμο.

Έτσι αφέθηκε στην Ελλάδα ο ρόλος να απαντήσει στις απειλές προς την Κύπρο, με την Αθήνα να στέλνει δύο φρεγάτες και ένα ζευγάρι μαχητικά αεροσκάφη F-16 στο νησί, το οποίο απέχει λιγότερο από 500 χιλιόμετρα από το Ισραήλ.

Η Κύπρος, η οποία ασκεί την εξάμηνη εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, θα φιλοξενήσει την Τρίτη μια συνάντηση της ομάδας Ολοκληρωμένης Αντιμετώπισης Πολιτικών Κρίσεων (IPCR) για να «εξετάσει τις επιπτώσεις της εξελισσόμενης κατάστασης», σύμφωνα με έναν τρίτο διπλωμάτη της ΕΕ που γνωρίζει τις προετοιμασίες.

Η δυσάρεστη αλήθεια είναι όμως ότι η ΕΕ δεν έχει αρκετή επιρροή στην περιοχή για να κάνει ουσιαστικές κινήσεις. «Αυτό είναι κάτι για το οποίο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προετοιμάζονται εναντίον του άσπονδου εχθρού τους, του Ιράν. Η ΕΕ δεν ήταν προετοιμασμένη για κάτι τέτοιο», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ. «Τώρα καθόμαστε εκεί σαν θεατές επειδή δεν είμαστε ενεργός παράγοντας σε αυτόν τον πόλεμο».

Κι έτσι, η Ευρώπη φοράει τη νυχτικιά της, ανακατεύει τον καφέ της και κοιτάζει τον πόλεμο από το παράθυρο, ελπίζοντας ότι οι πύραυλοι θα τη σεβαστούν επειδή είναι «δύναμη ειρήνης». Κάνει συσκέψεις, φτιάχνει ομάδες εργασίας, μετράει βαρέλια πετρελαίου και πρόσφυγες ανά κεφαλή, ενώ δίπλα της τα τύμπανα του πολέμου βαράνε τόσο δυνατά που τρίζουν τα τζάμια στις Βρυξέλλες. Θέλει να μείνει εκτός, να κρατήσει τα χέρια καθαρά και το φυσικό αέριο φθηνό — αλλά η γεωγραφία δεν διαβάζει ανακοινώσεις Τύπου. Αν ο πόλεμος χτυπήσει την πόρτα, δεν θα ρωτήσει αν η Επιτροπή έχει συνεδριάσει. Και τότε η «ωραία κοιμωμένη» θα πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να ροχαλίζει διπλωματικά ή αν θα σηκωθεί επιτέλους από το κρεβάτι της Ιστορίας.