PLUS
Με τον θάνατο του Ραμίρο Βαλδές σε ηλικία 94 ετών, η Κούβα αποχαιρετά όχι απλώς έναν ακόμη βετεράνο της Επανάστασης του 1959, αλλά έναν από τους τελευταίους ανθρώπους που συμμετείχαν ενεργά στη δημιουργία του ίδιου του καθεστώτος που εξακολουθεί να κυβερνά το νησί. Για πολλούς Κουβανούς υπήρξε ήρωας. Για τους επικριτές του καθεστώτος, προσωποποιούσε τη σκληρή και αδιαπραγμάτευτη όψη της επαναστατικής εξουσίας. Σε κάθε περίπτωση, η διαδρομή του συμπυκνώνει σχεδόν ολόκληρη τη σύγχρονη ιστορία της Κούβας.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Ο Βαλδές ανήκε στον στενό πυρήνα των ανθρώπων που ακολούθησαν τον Φιντέλ Κάστρο από τα πρώτα βήματα της εξέγερσης. Συμμετείχε στην επίθεση κατά των στρατώνων Μονκάδα το 1953, την αποτυχημένη ενέργεια που θεωρείται η απαρχή της Κουβανικής Επανάστασης. Αργότερα βρέθηκε στο Μεξικό μαζί με τον Κάστρο και ήταν ένας από τους αντάρτες που επέστρεψαν στην Κούβα με το θρυλικό πλοιάριο Granma το 1956. Από τους 82 άνδρες της αποστολής, μόνο λίγοι επέζησαν των πρώτων συγκρούσεων. Ανάμεσά τους ο Φιντέλ Κάστρο, ο Ραούλ Κάστρο, ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα και ο Ραμίρο Βαλδές.
Η φήμη του, ωστόσο, δεν οικοδομήθηκε μόνο στα βουνά της Σιέρα Μαέστρα. Μετά την επικράτηση των επαναστατών το 1959, ο Βαλδές ανέλαβε έναν από τους πιο κρίσιμους ρόλους στο νέο καθεστώς: τη δημιουργία και οργάνωση των μηχανισμών ασφαλείας του κράτους. Ως υπουργός Εσωτερικών και επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας συνέβαλε στη διαμόρφωση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου που χαρακτήρισε την επαναστατική Κούβα για δεκαετίες. Για τους υποστηρικτές της επανάστασης υπήρξε ο άνθρωπος που προστάτευσε τη χώρα από ξένες επεμβάσεις και συνωμοσίες. Για τους αντιφρονούντες, ήταν ένας από τους αρχιτέκτονες του κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους.
Σε αντίθεση με τον χαρισματικό Φιντέλ Κάστρο ή τον μυθικό Τσε Γκεβάρα, ο Βαλδές δεν καλλιέργησε ποτέ δημόσιο μύθο γύρω από το πρόσωπό του. Παρέμεινε πάντα άνθρωπος των μηχανισμών, των υπηρεσιών και της κομματικής πειθαρχίας. Δεν υπήρξε ρήτορας ούτε ιδεολογικός θεωρητικός. Ήταν ο άνθρωπος που φρόντιζε να λειτουργεί το κράτος πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας. Αυτή ακριβώς η ιδιότητα τού επέτρεψε να επιβιώσει πολιτικά επί δεκαετίες, ακόμη και όταν άλλες ιστορικές μορφές της επανάστασης περιθωριοποιήθηκαν ή εξαφανίστηκαν από το προσκήνιο.
Η πολιτική του επιρροή παρέμεινε αξιοσημείωτη ακόμη και μετά τη σταδιακή αποχώρηση της «ιστορικής γενιάς» από την εξουσία. Υπήρξε αντιπρόεδρος, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος, διατηρώντας ρόλο συμβούλου και επιτηρητή της μετάβασης προς τη νέα γενιά ηγετών υπό τον Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ. Μέχρι πρόσφατα εμφανιζόταν σε κυβερνητικές συσκέψεις που αφορούσαν την ενεργειακή κρίση και τις χρόνιες ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος που ταλανίζουν την Κούβα.
Ο θάνατός του έχει και μια βαθύτερη συμβολική διάσταση. Μετά τον θάνατο του Φιντέλ Κάστρο το 2016, η φυσική αποχώρηση των ιστορικών μορφών της επανάστασης επιταχύνθηκε. Σήμερα ελάχιστοι από τους πρωταγωνιστές του 1959 παραμένουν εν ζωή, με πιο εμβληματική φυσιογνωμία τον 95χρονο Ραούλ Κάστρο. Η γενιά που ανέτρεψε τον Φουλχένσιο Μπατίστα και καθόρισε την πορεία της Κούβας για περισσότερο από μισό αιώνα περνά οριστικά στην ιστορία.
Το ερώτημα που αναδύεται πλέον δεν αφορά τόσο το παρελθόν όσο το μέλλον. Η Κούβα αντιμετωπίζει τη βαθύτερη οικονομική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, μαζική μετανάστευση νέων ανθρώπων, ενεργειακές ελλείψεις και αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια. Οι νέοι ηγέτες της χώρας δεν διαθέτουν το ιστορικό κύρος των επαναστατών του 1959. Η νομιμοποίησή τους δεν προέρχεται από κάποιον θρίαμβο στα πεδία των μαχών αλλά από την ικανότητά τους να διαχειριστούν τα προβλήματα του παρόντος.
Ίσως γι’ αυτό ο θάνατος του Ραμίρο Βαλδές να αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν σηματοδοτεί μόνο το τέλος μιας προσωπικής διαδρομής. Συμβολίζει τη σταδιακή εξαφάνιση μιας ολόκληρης εποχής. Της εποχής κατά την οποία η Κουβανική Επανάσταση δεν ήταν ακόμη ιστορία, αλλά ζωντανή μνήμη των ανθρώπων που την πραγματοποίησαν. Και καθώς οι τελευταίοι πρωταγωνιστές αποχωρούν από τη σκηνή, η Κούβα καλείται να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα: τι απομένει από μια επανάσταση όταν οι επαναστάτες δεν υπάρχουν πια;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η ανθρωπιστική κρίση στην Κούβα επιδεινώνεται καθώς οι ΗΠΑ πιέζουν για αλλαγή καθεστώτος
