Μια διαδοχή εν καιρώ πολέμου στο Ιράν: γιατί το IRGC υποστήριξε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ως τον επόμενο Ανώτατο Ηγέτη

10/03/2026 8:30

Ένας Ανώτατος Ηγέτης σκοτώθηκε. Ένας γιος του έχει εκλεγεί. Και οι Φρουροί της Επανάστασης καθοδηγούν κάθε διαδικασία.

Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ που σκοτώθηκε το Σάββατο το πρωί σε αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ αντικαταστάθηκε από την Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων του Ιράν, υπό την πίεση του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), με τον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ως τον επόμενο Ανώτατο Ηγέτη.

Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη διαδοχή. Είναι μια απόφαση σε καιρό πολέμου που διαμορφώθηκε από το κράτος ασφαλείας και εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη συνταγματική διαδικασία. Η προτεραιότητα φαίνεται να πως ήταν η ταχύτητα και ο έλεγχος, καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει επιθέσεις από έξω και ένα κενό ηγεσίας στην κορυφή.

Γιατί το IRGC (Φρουροί της Επανάστασης) “έσπρωξε” τον Μοζτάμπα

Το IRGC χρειαζόταν δύο πράγματα ταυτόχρονα: έλεγχο και νομιμότητα.

Έλεγχος σημαίνει διατήρηση της άθικτης της αλυσίδας διοίκησης, αποτροπή διαιρέσεων στην κορυφή, διατήρηση του συντονισμού των δυνάμεων ασφαλείας και διακοπή της μάχης για την εξουσία. Σε αυτήν την κρίση, η πρώτη προτεραιότητα του IRGC είναι η εσωτερική σταθερότητα.

Η νομιμότητα έχει επίσης σημασία, αλλά όχι με την ευρεία εθνική έννοια. Σημαίνει νομιμότητα εντός της βασικής βάσης του καθεστώτος: σκληροπυρηνικοί πολιτικοί, οι θεσμοί ασφαλείας και τα πιστά δίκτυα που εξακολουθούν να βλέπουν την Ισλαμική Δημοκρατία ως το κράτος «δικό τους». Σε αυτόν τον στενό κόσμο, ο Μοτζτάμπα έχει κάτι που οι άλλοι δεν έχουν. Μπορεί να ισχυριστεί άμεση συνέχεια με τον Χαμενεΐ και η βασική βάση μπορεί να τον αποδεχτεί χωρίς να αισθάνεται ότι το σύστημα έχει διαλυθεί.

Αυτός ο συνδυασμός είναι ο λόγος για τον οποίο τον επέλεξε το IRGC.

Ο Μοτζτάμπα έχει επίσης μακροχρόνιους δεσμούς με το IRGC, που χρονολογούνται δεκαετίες πριν, και βαθιές σχέσεις σε όλα τα δίκτυα διοίκησης του. Για χρόνια, υπήρξε βασικός δίαυλος μεταξύ του πατέρα του και της ηγεσίας της Φρουράς. Αυτό του δίνει μια σπάνια θέση. Βρίσκεται κοντά στον πυρήνα ασφαλείας, αλλά συνδέεται επίσης με την πολιτική και κληρική ηγεσία που εξαρτάται από αυτόν.

Έχει επίσης ουσιαστικά διοικήσει το γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη, το Μπέιτ, τουλάχιστον τις τελευταίες δύο δεκαετίες, και θεωρείται ευρέως πως ήταν ο στενότερος έμπιστος του Αλί Χαμενεΐ. Το Μπέιτ δεν είναι απλώς ένα κράτος εντός του κράτους. Είναι ο πυρήνας του ίδιου του κράτους. Στην πράξη, η εκλεγμένη κυβέρνηση και ο πρόεδρος του Ιράν είναι συχνά μια πρόσοψη, με μικρή πραγματική εξουσία. Η πραγματική εξουσία βρίσκεται εδώ και καιρό στο Μπέιτ, το οποίο ελέγχει βασικούς μοχλούς ασφαλείας, πολιτικής και οικονομικής πολιτικής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτός ο μηχανισμός προστατεύεται τώρα και δεν θέλει να έρθει κάποιος έξωθεν και να αναλάβει τον έλεγχο.

Η Ισλαμική Δημοκρατία σε σταυροδρόμι

Η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει τώρα δύο ευρείες κατευθύνσεις.

Το ένα είναι να συνεχίσουν να μάχονται, να παραμείνουν ανυπότακτοι, να απορροφήσουν περισσότερες ζημιές και να προσπαθήσουν να επιβιώσουν από τις επιθέσεις. Αυτό πιθανότατα θα σήμαινε αυστηρότερο εσωτερικό έλεγχο, διασπορά δυνάμεων και μέσων και μεγαλύτερη εξάρτηση από ασύμμετρη πίεση, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων, drones, πληρεξουσίων και μυστικών επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα θα σηματοδοτούσε ότι το κράτος δεν θα διαπραγματευτεί υπό πυρά.

Το άλλο είναι να κάνουν ένα βήμα πίσω και να αποδεχτούν σημαντικές παραχωρήσεις για να σταματήσουν τον πόλεμο και να μειώσουν την πίεση. Αυτό θα σήμαινε την εγκατάλειψη βασικών πυλώνων της περιφερειακής και στρατιωτικής θέσης του Ιράν με αντάλλαγμα την παύση των επιθέσεων και κάποια χαλάρωση της πίεσης.

Ο Μοτζτάμπα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να ακολουθήσει οποιαδήποτε από τις δύο κατευθύνσεις.

Αν το σύστημα επιλέξει μια πικρή συμφωνία, χρειάζεται κάποιον που μπορεί να την αναλάβει και να εμποδίσει τους σκληροπυρηνικούς να στραφούν εναντίον της ηγεσίας. Αν επιλέξει να συνεχίσει τον αγώνα, χρειάζεται κάποιον που μπορεί να διατηρήσει το IRGC ενωμένο και να διατηρήσει το κράτος ασφαλείας σε λειτουργία υπό συνεχή επίθεση. Αυτή είναι η πολιτική λειτουργία αυτής της διαδοχής.

Το κύριο ερώτημα τώρα είναι αν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα τον στοχοποιήσουν αμέσως ή θα του δώσουν χρόνο να κάνει αυτή την επιλογή. Αν τον χτυπήσουν αμέσως, θα είναι δύσκολο να αποφύγουμε ένα συμπέρασμα: η εκστρατεία εναντίον του Ιράν δεν αφορά πλέον την πίεση ή την αποτροπή. Πρόκειται για αλλαγή καθεστώτος. Αν κάνουν πίσω, η προσοχή μετατοπίζεται στην επόμενη κίνηση του Μοτζτάμπα και στο αν θα επιλέξει κλιμάκωση ή υποχώρηση.

Όπως και να ‘χει, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ξεκινάει στα ερείπια του κόσμου του πατέρα του. Οι επιλογές της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι όλες ακριβές, η επιβίωσή της δεν είναι πλέον εγγυημένη και, για πρώτη φορά μετά από σαράντα χρόνια, ο χρόνος είναι το μόνο πράγμα που η Τεχεράνη δεν μπορεί να αγοράσει.