PLUS
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική γεωπολιτική αναδιάταξη. Τα τελευταία χρόνια, χώρες που μέχρι πρότινος διατηρούσαν ανταγωνιστικές ή ψυχρές σχέσεις φαίνεται πως αναζητούν πλέον κοινό έδαφος συνεργασίας. Στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης βρίσκονται η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν, οι οποίες σταδιακά οικοδομούν ένα νέο πλαίσιο πολιτικής, οικονομικής και αμυντικής συνεργασίας.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Μόλις την περασμένη εβδομάδα, συγκλήθηκε για τρίτη φορά το Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας στην Τουρκία με την Τουρκία, το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο να επιδιώκουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην επίλυση συγκρούσεων και στη διαμόρφωση της δικής τους μοίρας. Ο πόλεμος στο Ιράν επιτάχυνε τις ήδη συνεχιζόμενες διμερείς και τριμερείς διαβουλεύσεις και συνεργασίες μεταξύ αυτών των τεσσάρων χωρών.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ένα τέτοιο σενάριο θα φάνταζε απίθανο. Η Τουρκία και η Αίγυπτος είχαν συγκρουστεί πολιτικά μετά την ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι το 2013, ενώ οι σχέσεις Άγκυρας και Ριάντ είχαν επιδεινωθεί δραματικά μετά τη δολοφονία του Τζαμάλ Κασόγκι το 2018. Παράλληλα, το Πακιστάν διατηρούσε παραδοσιακές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, χωρίς όμως να αποτελεί βασικό παράγοντα στη διαμόρφωση της μεσανατολικής πολιτικής ισορροπίας. Ωστόσο, οι περιφερειακές εξελίξεις, η αβεβαιότητα γύρω από τη στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών και η αυξανόμενη επιρροή του Ιράν και του Ισραήλ φαίνεται πως ώθησαν τις τέσσερις χώρες σε μια πιο στενή συνεργασία.
Η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως ανεξάρτητης περιφερειακής δύναμης, αξιοποιώντας τόσο τη στρατιωτική της ισχύ όσο και τη διπλωματική της δραστηριότητα. Η αμυντική βιομηχανία της χώρας, ιδιαίτερα στους τομείς των drones και των προηγμένων οπλικών συστημάτων, έχει αποκτήσει σημαντική επιρροή στην περιοχή. Παράλληλα, η Άγκυρα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη Δύση και τον μουσουλμανικό κόσμο, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως δύναμη σταθερότητας και διαμεσολάβησης.
Από την πλευρά της, η Σαουδική Αραβία φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική της. Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν επιδιώκει να μετατρέψει το βασίλειο σε οικονομικό και πολιτικό κόμβο της περιοχής, μειώνοντας την εξάρτηση από τις ΗΠΑ και δημιουργώντας νέες συμμαχίες. Οι πρόσφατες κινήσεις επαναπροσέγγισης με την Τουρκία και η εμβάθυνση των σχέσεων με το Πακιστάν δείχνουν ότι το Ριάντ επιδιώκει μια πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αμυντική συνεργασία Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Το 2025 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, η οποία προβλέπει ότι επίθεση εναντίον της μίας θα θεωρείται επίθεση εναντίον και της άλλης. Η συμφωνία αυτή θεωρήθηκε από αρκετούς αναλυτές ως πιθανός πυρήνας μιας ευρύτερης στρατιωτικής συνεργασίας στον μουσουλμανικό κόσμο.
Η Αίγυπτος, παρά τις εσωτερικές οικονομικές δυσκολίες, παραμένει κρίσιμος γεωπολιτικός παίκτης λόγω της στρατηγικής της θέσης, του ελέγχου της Διώρυγας του Σουέζ και της ισχυρής στρατιωτικής της παρουσίας. Το Κάιρο επιδιώκει να αποκαταστήσει την επιρροή του στον αραβικό κόσμο και να συμμετάσχει ενεργά στις νέες περιφερειακές ισορροπίες. Η συνεργασία με την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία δείχνει ότι οι παλιές αντιπαραθέσεις σταδιακά υποχωρούν μπροστά στην ανάγκη για σταθερότητα και κοινή στρατηγική απέναντι στις προκλήσεις της περιοχής.
Παράλληλα, η νέα αυτή προσέγγιση δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια. Οι τέσσερις χώρες εξετάζουν τρόπους ενίσχυσης του εμπορίου, των επενδύσεων και της ενεργειακής συνεργασίας. Η οικονομική διασύνδεση θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση πολιτικής σταθερότητας και για τη δημιουργία ενός νέου περιφερειακού πόλου ισχύος.
Ωστόσο, η δημιουργία ενός σταθερού και συνεκτικού άξονα δεν είναι δεδομένη. Υπάρχουν ακόμη βαθιές διαφορές στα συμφέροντα και στις προτεραιότητες των τεσσάρων χωρών. Επιπλέον, η στάση του Ιράν, οι σχέσεις με το Ισραήλ και η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, θα επηρεάσουν καθοριστικά την πορεία αυτής της συνεργασίας.
Παρόλα αυτά, η δυναμική που διαμορφώνεται δείχνει ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα εποχή πολυπολικών ισορροπιών. Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι η περιφερειακή σταθερότητα και η ενίσχυση της επιρροής τους περνούν μέσα από τη συνεργασία και όχι αποκλειστικά από τον ανταγωνισμό.
Μετά τη δεύτερη συνάντησή τους στο Ισλαμαμπάντ, αυτές οι τέσσερις χώρες αναδείχθηκαν ως κύριο κανάλι για διαπραγματεύσεις που πρόκειται να διαμορφώσουν το μέλλον της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της Αιγύπτου στις 18 Απριλίου 2026, καταρτίζουν επί του παρόντος μια συμφωνία ασφαλείας που έχει σχεδιαστεί για να τερματίσει την τρέχουσα σύγκρουση και να αποτρέψει την επανάληψή της. Αν αυτή η προσέγγιση συνεχιστεί, ίσως αποτελέσει τη βάση για έναν νέο γεωπολιτικό χάρτη στη Μέση Ανατολή τα επόμενα χρόνια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αποκλειστικό: ΗΠΑ και Ιράν κλείνουν σε μονοσέλιδο υπόμνημα για τον τερματισμό του πολέμου
Η Τεχεράνη κοιτάζει Ανατολή — και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη
