PLUS
Λίγα μόλις εικοσιτετράωρα μετά την πρωτοφανή, συντονισμένη στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εντός της ιρανικής επικράτειας, η αρχική «ομίχλη του πολέμου» αρχίζει να διαλύεται, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της περιφερειακής αποσταθεροποίησης.
Του Δρ. Μηνά Λυριστή
Η περιοχή έχει ήδη διαβεί τον Ρουβίκωνα μιας τεκτονικής γεωπολιτικής μετατόπισης, η οποία στερείται, επί του παρόντος, οποιουδήποτε ρεαλιστικού μηχανισμού αποκλιμάκωσης. Η στρατηγική επιλογή του «αποκεφαλισμού» της ιρανικής ηγεσίας, με αποκορύφωμα τη δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στηρίχθηκε στην πεποίθηση πως η εξάλειψη της κορυφής θα επέφερε την άμεση παράλυση του κρατικού μηχανισμού. Ωστόσο, η θεωρία των διεθνών σχέσεων και η σκληρή πραγματικότητα του Αμυντικού Ρεαλισμού καταδεικνύουν πως η άσκηση συντριπτικής σκληρής ισχύος χωρίς σαφή διπλωματική στρατηγική εξόδου, μετατρέπεται γρήγορα σε στρατηγική παγίδα. Το ιρανικό βαθύ κράτος, με δομικό πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης, δεν κατέρρευσε. Αντιθέτως, η υπαρξιακή απειλή που δέχθηκε η χώρα ενεργοποίησε ταχύτατα το αναμενόμενο σύνδρομο συσπείρωσης, νομιμοποιώντας στο εσωτερικό την επιλογή της απόλυτης σύγκρουσης.
Στο αμιγώς στρατιωτικό πεδίο, παρατηρούμε την άμεση ενεργοποίηση του ιρανικού δόγματος της ασύμμετρης αποτροπής. Το Ιράν, αναγνωρίζοντας την αδιαμφισβήτητη αεροπορική και τεχνολογική υπεροχή του αμερικανο-ισραηλινού άξονα, μεταφέρει τη σύγκρουση στο πεδίο που πλεονεκτεί: στον σκιώδη πόλεμο των αντιπροσώπων. Ο Άξονας της Αντίστασης δρα πλέον ως ένα ενιαίο, αποκεντρωμένο δίκτυο φθοράς. Από τις πολιτοφυλακές στο Ιράκ και τη Συρία, μέχρι τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη, ο στόχος είναι η διαρκής, χαμηλής και μέσης έντασης αιμορραγία των δυτικών και συμμαχικών συμφερόντων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η γεωοικονομική διάσταση αυτής της κλιμάκωσης αποτελεί ίσως την πιο άμεση απειλή για το διεθνές σύστημα. Τα κράτη του Αραβοπερσικού Κόλπου βρίσκονται σε καθεστώς στρατηγικής ομηρίας, βλέποντας το προσεκτικά δομημένο αφήγημα της οικονομικής τους μετεξέλιξης να καταρρέει κάτω από την απειλή των ιρανικών αντιποίνων. Παράλληλα, η εργαλειοποίηση των θαλάσσιων στενών (Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ) μετατρέπει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα σε ενεργό θέατρο επιχειρήσεων. Οι αγορές ενέργειας ήδη προεξοφλούν το ενδεχόμενο παρατεταμένου αποκλεισμού, με τα ασφάλιστρα κινδύνου να απειλούν τις δυτικές οικονομίες με ένα ραγδαίο, πληθωριστικό σοκ.
Συμπερασματικά, η Δύση βρίσκεται αντιμέτωπη με το κλασικό Δίλημμα Ασφαλείας. Η προσπάθεια εξουδετέρωσης της ιρανικής απειλής μέσω προληπτικών πληγμάτων δεν έφερε τη σταθερότητα, αλλά πυροδότησε έναν ευρύτερο πόλεμο φθοράς. Η επιδίωξη μιας γρήγορης νίκης στη Μέση Ανατολή αποτελεί, ιστορικά, μια επικίνδυνη οφθαλμαπάτη. Το ερώτημα δεν είναι πλέον πώς θα τελειώσει η στρατιωτική επιχείρηση, αλλά πώς θα διαχειριστεί η διεθνής κοινότητα το γεωπολιτικό κενό και τη μακροχρόνια αστάθεια που μόλις γεννήθηκε.
Ο Δρ. Μηνάς Λυριστής είναι Young Scholar στο Strategy International και Ερευνητής στο Κέντρο Ανάλυσης Μεσανατολικής Πολιτικής – ΚΕΑΜΕΠ.
