PLUS
Η πρόσφατη συμφωνία των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ουκρανία, που θα καλύψει τις ανάγκες των ετών 2026–2027, καταγράφεται ως μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις από την έναρξη του πολέμου το 2022. Πίσω όμως από αυτήν, διακρίνονται βαθιές εντάσεις – όχι μόνο ανάμεσα στα κράτη-μέλη για τον τρόπο χρηματοδότησης, αλλά και ανάμεσα στις προτεραιότητες της Ένωσης και την πραγματικότητα που βιώνει ο ευρωπαίος πολίτης.
Η συμφωνία που «γεννήθηκε» από αδιέξοδο
Η απόφαση ήρθε λίγες ημέρες μετά την αποτυχία συμφωνίας για αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, τα οποία ανέρχονται συνολικά σε περίπου €210 δισ. εντός ΕΕ. Η πρόταση για χρήση τους είχε τεθεί στο τραπέζι ως μέσο οικονομικής στήριξης της Ουκρανίας – αλλά γρήγορα έπεσε πάνω σε ένα τείχος νομικών και πολιτικών αντιρρήσεων. Το Βέλγιο, ειδικά, άσκησε πιέσεις για αποφυγή ρίσκων που θα μπορούσαν να εκθέσουν το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα σε ενδεχόμενες ρωσικές αξιώσεις.
Με τα κράτη-μέλη σε αδιέξοδο, υιοθετήθηκε τελικά μια διαφορετική επιλογή: κοινός δανεισμός από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές, με την ΕΕ να αναλαμβάνει συλλογικά το βάρος. Το δάνειο θα δοθεί με μηδενικό επιτόκιο στην Ουκρανία, ενώ η αποπληρωμή του συνδέεται – θεωρητικά – με πιθανές μελλοντικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία.
Η ανακούφιση για την Ουκρανία – οι ανησυχίες για την ΕΕ
Για το Κίεβο, το νέο χρηματοδοτικό πακέτο αποτελεί ζωτικής σημασίας στήριγμα. Η συμφωνία εξασφαλίζει πόρους για υποδομές, άμυνα και βασικές κρατικές λειτουργίες σε μια περίοδο συνεχούς πολέμου. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαιρέτισε τη συμφωνία, υπογραμμίζοντας πως η Ευρώπη παραμένει στο πλευρό της Ουκρανίας ακόμη και μετά την αποτυχία αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Ωστόσο, η συμφωνία άφησε πίσω της έντονο προβληματισμό εντός των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Πολλά κράτη-μέλη εμφανίστηκαν επιφυλακτικά στη διαδικασία, ενώ Βρυξέλλες και πρωτεύουσες χρειάστηκε να καλύψουν πολιτικά ρήγματα για να επιτευχθεί ομοφωνία.
Κριτική και ερωτήματα: Ποιες είναι πραγματικά οι προτεραιότητες;
Η συζήτηση για το δάνειο δεν μπορεί να αγνοηθεί από το πλαίσιο στο οποίο συντελείται: Την ώρα που ο πληθωρισμός, η ενεργειακή κρίση και η αύξηση του κόστους ζωής πιέζουν τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη, η ΕΕ επιλέγει να συνάψει νέο κοινό χρέος για να στηρίξει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το πολιτικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: στρατηγικά και ηθικά, η Ένωση θέτει την Ουκρανία ως προτεραιότητα.
Το ερώτημα όμως που αιωρείται σε πολλούς ευρωπαϊκούς δημόσιους διαλόγους είναι άλλο:
Μήπως η ΕΕ εμφανίζεται περισσότερο έτοιμη να δανειστεί για να χρηματοδοτήσει έναν πόλεμο, παρά για να στηρίξει τις επείγουσες ανάγκες των δικών της πολιτών;
Η αποτυχία αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων – που θα επέτρεπε να χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία χωρίς νέο χρέος στο όνομα του ευρωπαίου φορολογούμενου – ενισχύει αυτή την αίσθηση.
Είναι δύσκολο να μην παρατηρήσει κανείς το εξής παράδοξο:
Η ΕΕ θεωρεί εξαιρετικά περίπλοκο να διαθέσει προς όφελος της Ουκρανίας χρήματα που προέρχονται από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Ωστόσο, θεωρεί πολιτικά πιο εφικτό να επιβαρύνει – έστω έμμεσα και σε βάθος χρόνου – τον ευρωπαίο φορολογούμενο με νέο εξωτερικό δανεισμό.
Σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές κοινωνίες βιώνουν πίεση στα νοικοκυριά, στα τρόφιμα, στα ενοίκια και στην ενέργεια, η απόφαση αυτή αναπόφευκτα δημιουργεί την εντύπωση ότι η Ένωση αδυνατεί να δώσει προτεραιότητα στην καθημερινότητα της δικής της κοινωνικής βάσης.
Στήριξη στην Ουκρανία, αλλά με πολιτικό τίμημα
Κανείς δεν αμφισβητεί την ιστορική σημασία της ευρωπαϊκής στήριξης προς ένα κράτος που μάχεται για την επιβίωσή του. Όμως, η πολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα αυξανόμενο χάσμα εμπιστοσύνης: Η Ουκρανία παίρνει την οικονομική βοήθεια που έχει ανάγκη αλλά ο μέσος Ευρωπαίος αισθάνεται πως η δική του πραγματικότητα μένει δεύτερη στην λίστα προτεραιοτήτων
Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ μπορεί να αποτελεί διπλωματική λύση απέναντι σε εσωτερικές διαφωνίες και εξωτερικές προκλήσεις. Όμως αφήνει ανοιχτό ένα ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα:
Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ΕΕ στη χρηματοδότηση του πολέμου – όταν ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι νιώθουν πως η δική τους οικονομική ασφάλεια δοκιμάζεται;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία – Η ομόφωνη απόφαση των ηγετών της ΕΕ
