Τροχαία συμβάντα: Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) εξελίσσεται συνεχώς. Εξελίσσεται όμως με τον ίδιο ρυθμό και η αντίληψη κινδύνου του ανθρώπου;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI) ενσωματώνεται σταδιακά στα σύγχρονα οχήματα και αναμένεται να αποτελέσει βασικό στοιχείο των μετακινήσεων του μέλλοντος. Τα προηγμένα συστήματα υποβοήθησης του οδηγού συμβάλλουν ήδη ουσιαστικά στην πρόληψη των τροχαίων συμβάντων και η συμβολή τους αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια.

Η αυτόματη πέδηση έκτακτης ανάγκης, η αναγνώριση πεζών και ποδηλατών, η υποβοήθηση διατήρησης λωρίδας κυκλοφορίας, το προσαρμοζόμενο σύστημα διατήρησης απόστασης, η αναγνώριση σημάτων κυκλοφορίας και η προειδοποίηση κόπωσης αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα τεχνολογιών που ενισχύουν την οδική ασφάλεια.

Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό και ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί το οδικό δίκτυο, είτε ως οδηγός οποιουδήποτε μέσου μετακίνησης είτε ως πεζός.

Η κυκλοφορία γίνεται ολοένα πιο απαιτητική, εμφανίζονται νέα μέσα μετακίνησης και οι πληροφορίες που καλείται να επεξεργαστεί κάθε χρήστης του δρόμου είναι περισσότερες από ποτέ.

Μαζί με την εξέλιξη αυτή μεταβάλλονται και οι κίνδυνοι. Η ασφαλής μετακίνηση δεν εξαρτάται μόνο από τις δυνατότητες ενός οχήματος, αλλά κυρίως από την ικανότητα του ανθρώπου να αναγνωρίζει έγκαιρα μια επικίνδυνη κατάσταση, να την αξιολογεί σωστά και να επιλέγει την κατάλληλη ενέργεια.

Η αντίληψη κινδύνου (Hazard Perception) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες για την πρόληψη των τροχαίων συμβάντων. Πρόκειται για την ικανότητα έγκαιρου εντοπισμού μιας δυνητικά επικίνδυνης κατάστασης, ώστε να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος για ασφαλή και αποτελεσματική αντίδραση.

Η δεξιότητα αυτή δεν αποκτάται αυτόματα με την πάροδο του χρόνου ούτε βασίζεται αποκλειστικά στην οδηγική εμπειρία. Καλλιεργείται μέσα από ποιοτική εκπαίδευση, συνεχή ενημέρωση, πρακτική εξάσκηση και διάθεση διαρκούς βελτίωσης.

Για τον λόγο αυτό, η δια βίου μάθηση αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για ασφαλέστερη μετακίνηση. Η συνεχής επιμόρφωση, η ενημέρωση για τις νέες τεχνολογίες και η σωστή κατανόηση των συστημάτων υποβοήθησης επιτρέπουν στον άνθρωπο να αξιοποιεί αποτελεσματικά τις δυνατότητές τους και να λαμβάνει ασφαλέστερες αποφάσεις στον δρόμο.

Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους είναι η πεποίθηση ότι «τα γνωρίζουμε όλα». Στην πραγματικότητα, όσο εξελίσσονται τα οχήματα, οι υποδομές και οι συνθήκες κυκλοφορίας, τόσο αυξάνεται η ανάγκη ανανέωσης των γνώσεων και ανάπτυξης νέων δεξιοτήτων.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έρχεται να αντικαταστήσει τον άνθρωπο. Έρχεται να τον υποστηρίξει, προσφέροντας επιπλέον επίπεδα ασφάλειας. Η τελική ευθύνη, όμως, εξακολουθεί να ανήκει στον ίδιο, ο οποίος οφείλει να γνωρίζει τόσο τις δυνατότητες όσο και τους περιορισμούς αυτών των τεχνολογιών.

Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι μεγάλο μέρος του στόλου των οχημάτων που κυκλοφορεί σήμερα εξακολουθεί να μην διαθέτει προηγμένα συστήματα υποβοήθησης ή εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα σύγχρονα συστήματα μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ασφάλεια και, σε πολλές περιπτώσεις, να αποτρέψουν ένα ανθρώπινο λάθος ή να περιορίσουν τις συνέπειές του. Ωστόσο, είτε ένα όχημα διαθέτει προηγμένες τεχνολογίες είτε όχι, η γνώση, η δια βίου μάθηση, η αντίληψη κινδύνου και η υπεύθυνη συμπεριφορά του ανθρώπου παραμένουν οι θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την πρόληψη των τροχαίων συμβάντων.

Η ουσιαστική μείωση των τροχαίων συμβάντων δεν θα προκύψει μόνο από πιο έξυπνα οχήματα. Θα επιτευχθεί όταν η τεχνολογική πρόοδος συνοδεύεται από αντίστοιχη πρόοδο στη γνώση, στη δια βίου μάθηση, στην αντίληψη κινδύνου και στην οδηγική παιδεία.

Η αντίληψη κινδύνου δεν αφορά μόνο την οδήγηση. Αποτελεί θεμελιώδη δεξιότητα της καθημερινής ζωής, καθώς συνδέεται άμεσα με την κριτική σκέψη, την αξιολόγηση των πληροφοριών, την πρόβλεψη πιθανών συνεπειών και τη λήψη ορθών αποφάσεων. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με πρωτοφανή ταχύτητα, οι ανθρώπινες αυτές ικανότητες αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία και δεν πρέπει ποτέ να ατονούν.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να εξελίσσονται με τον ίδιο ρυθμό η γνώση, η αντίληψη κινδύνου, η κριτική σκέψη και η οδηγική παιδεία του ανθρώπου.

Γιατί η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας. Όμως μόνο ένας σωστά ενημερωμένος, διαρκώς εκπαιδευόμενος και υπεύθυνος άνθρωπος μπορεί να αξιοποιήσει πραγματικά τις δυνατότητές της.

Χρήστος Γιαννούκας
Σύμβουλος Οδικής Ασφάλειας
Εκπαιδευτής Οδήγησης
Εκπαιδευτής Κυκλοφοριακής Αγωγής