PLUS
Αν ο Ρενέ Μαγκρίτ ζούσε σήμερα, ίσως να μην χρειαζόταν να ζωγραφίσει ιπτάμενους άνδρες με ημίψηλα καπέλα ή πίπες που «δεν είναι πίπες». Θα του αρκούσε μια βόλτα στην ευρωπαϊκή συνοικία των Βρυξελλών.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Η βελγική πρωτεύουσα δεν είναι απλώς η έδρα της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, αλλά το φυσικό καταφύγιο του σουρεαλισμού, εκεί όπου η λογική και το παράλογο συνυπάρχουν σε μια μόνιμη, γοητευτική σύγχυση.
Μια «Σουρεαλιστική Ένωση»
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με το δαπανηρό «καραβάνι» που μετακινείται κάθε μήνα μεταξύ Βρυξελλών και Στρασβούργου, αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο ζωντανό έργο σουρεαλιστικής τέχνης. Είναι ένας οργανισμός που συχνά μοιάζει να αυτοαναιρείται, προσπαθώντας να συμβιβάσει 27 διαφορετικές εθνικές ταυτότητες κάτω από μια ενιαία ομπρέλα. Στις Βρυξέλλες, οι λέξεις συχνά χάνουν το αρχικό τους νόημα: οι «συμβιβασμοί» είναι νίκες που μοιάζουν με ήττες, και οι αποφάσεις λαμβάνονται σε δωμάτια όπου η γλώσσα της διπλωματίας θυμίζει τους γρίφους των πινάκων του Μαγκρίτ.
Είτε μας αρέσει ή όχι η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί συχνά ως μια «Σουρεαλιστική Ένωση», όπου οι ηγέτες των κρατών-μελών συγκεντρώνονται στο κτίριο Europa (το γνωστό «Space Egg») για να λύσουν γρίφους που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει.
Η Σύνοδος Κορυφής ως Πίνακας του Magritte
Στο Musée Magritte, λίγα τετράγωνα μακριά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, υπάρχει η διάσημη φράση «Οι λέξεις και οι εικόνες». Στις Συνόδους Κορυφής, αυτή η διάσταση μεταξύ λέξεων και πραγματικότητας φτάνει στο απόγειό της.
Οι ηγέτες κλείνονται σε δωμάτια για 48 ώρες, επιδίδονται σε έναν «μαραθώνιο» διαβουλεύσεων και στο τέλος εκδίδουν «Συμπεράσματα» (Conclusions). Αυτά τα κείμενα είναι το πολιτικό αντίστοιχο του «Αυτό δεν είναι μια πίπα»: Είναι κείμενα που λένε ταυτόχρονα «ναι» και «όχι». Είναι συμφωνίες που επιτεύχθηκαν επειδή κάθε πλευρά τις ερμηνεύει με τον δικό της τρόπο.
Είναι η τέχνη του να συμφωνείς ότι διαφωνείς, παρουσιάζοντάς το ως θρίαμβο της ενότητας.
Η Γραφειοκρατία του Αδιανόητου
Ο σουρεαλισμός των Βρυξελλών εντοπίζεται στη διαδικασία: η πόλη παραλύει, οι δρόμοι κλείνουν με συρματοπλέγματα, θωρακισμένες λιμουζίνες διασχίζουν το κέντρο, και χιλιάδες δημοσιογράφοι περιμένουν στους διαδρόμους για μια δήλωση που συχνά δεν λέει τίποτα. Είναι μια τελετουργία που θυμίζει τα έργα του Κάφκα, αλλά με τη χρωματική παλέτα και την ειρωνεία του Μαγκρίτ.
Η πολιτική στις Βρυξέλλες δεν είναι γραμμική· είναι μια σειρά από «παράθυρα ευκαιρίας» που ανοίγουν και κλείνουν όπως τα παράθυρα στους πίνακες του Magritte που βλέπουν σε έναν ουρανό που είναι ταυτόχρονα μέρα και νύχτα.
Η ΕΕ μπορεί να είναι ταυτόχρονα ένας οικονομικός γίγαντας και ένας πολιτικός νάνος, μια ενιαία αγορά και ένα μωσαϊκό από 27 διαφορετικά βέτο.
Το «Space Egg» και το Άτομο
Το ίδιο το κτίριο όπου συνεδριάζουν οι ηγέτες, με το φωτεινό εσωτερικό του φανάρι (το «Αυγό»), μοιάζει με σουρεαλιστική εγκατάσταση. Εκεί μέσα, η πολιτική πραγματικότητα αποσυντίθεται. Οι ηγέτες συζητούν για το μέλλον της ηπείρου την ώρα που το Βέλγιο –η χώρα που τους φιλοξενεί– μπορεί να παραμένει για μήνες χωρίς κυβέρνηση, αποδεικνύοντας ότι το κράτος μπορεί να λειτουργεί ακόμα και μέσα από την απουσία του. Αυτή είναι η απόλυτη σουρεαλιστική νίκη: η τάξη μέσα από το χάος.
Η Πρωτεύουσα της Αμφισημίας
Όπως το Musée Magritte μας διδάσκει ότι τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, έτσι και οι πολιτικές Βρυξέλλες μας θυμίζουν ότι η Ευρώπη επιβιώνει χάρη στην ασάφεια. Ο σουρεαλισμός δεν είναι ένα ελάττωμα της ΕΕ· είναι ο μηχανισμός επιβίωσής της.
Στις Βρυξέλλες, η πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά η τέχνη του να κάνεις το παράλογο να φαίνεται απαραίτητο. Και όπως θα έλεγε και ο Μαγκρίτ, αν η Ευρώπη φαίνεται σαν μια μπερδεμένη εικόνα, αυτό συμβαίνει γιατί «η παντοδυναμία της σκέψης δεν γνωρίζει όρια».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
