PLUS
Υπάρχουν πολιτικοί που οικοδομούν την εξουσία τους πάνω στην οικονομία, άλλοι στις μεταρρυθμίσεις και άλλοι στις μεγάλες ιδέες. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανήκει σε μια διαφορετική κατηγορία. Επί σχεδόν τρεις δεκαετίες οικοδόμησε την πολιτική του κυριαρχία πάνω στην αίσθηση της μόνιμης απειλής. Όσο οι Ισραηλινοί πίστευαν ότι βρίσκονται ένα βήμα πριν από την καταστροφή, εκείνος παρουσιαζόταν ως ο μοναδικός άνθρωπος που μπορούσε να αποτρέψει το μοιραίο.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Το Ιράν υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος αυτής της αφήγησης. Κάθε ομιλία, κάθε χάρτης, κάθε παρουσίαση με βόμβες και διαγράμματα υπηρετούσε την ίδια ιδέα: ότι η Τεχεράνη βρίσκεται λίγες ανάσες πριν αποκτήσει το απόλυτο όπλο και ότι κάθε καθυστέρηση ισοδυναμεί με αυτοκτονία. Η πολιτική αυτή δεν απέφερε μόνο εκλογικές νίκες. Καθόρισε ολόκληρη τη στρατηγική του Ισραήλ και επηρέασε επί χρόνια και την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Όμως η ιστορία έχει μια ιδιότητα που συχνά διαφεύγει από όσους πιστεύουν ότι μπορούν να την ελέγξουν. Κάποια στιγμή αλλάζει κατεύθυνση χωρίς να ζητήσει την άδεια κανενός.
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν κατέληξε στο καθαρό στρατηγικό θρίαμβο που είχε υποσχεθεί ο Νετανιάχου. Αντί για οριστική εξουδετέρωση της Τεχεράνης, η διεθνής κοινότητα βρέθηκε ξανά να συζητά για εκεχειρίες, διαπραγματεύσεις και μια νέα συμφωνία. Και το παράδοξο είναι ότι ο άνθρωπος που εμφανίζεται σήμερα πρόθυμος να προχωρήσει σε αυτόν τον συμβιβασμό δεν είναι κάποιος φιλελεύθερος Δημοκρατικός πρόεδρος, αλλά ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η εξέλιξη αυτή ανατρέπει ολόκληρη την πολιτική γεωγραφία της τελευταίας δεκαετίας. Ο Τραμπ υπήρξε ο πιο γενναιόδωρος Αμερικανός πρόεδρος απέναντι στο Ισραήλ. Αναγνώρισε την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα, υιοθέτησε σχεδόν όλες τις βασικές ισραηλινές θέσεις και συγκρούστηκε με τους Ευρωπαίους για λογαριασμό της κυβέρνησης Νετανιάχου. Κανείς δεν θα περίμενε ότι η πρώτη πραγματική σύγκρουση ανάμεσα στους δύο θα ερχόταν επειδή ο Αμερικανός πρόεδρος θα ζητούσε περισσότερη διπλωματία και λιγότερους βομβαρδισμούς.
Κι όμως, η λογική της ισχύος έχει και οικονομικούς κανόνες. Οι πόλεμοι κοστίζουν. Οι σύμμαχοι κουράζονται. Οι αγορές αντιδρούν. Οι κοινωνίες αρχίζουν να αναρωτιούνται ποιος πληρώνει τον λογαριασμό. Ένας πρόεδρος που θέλει να εμφανιστεί ως άνθρωπος των συμφωνιών και της σταθερότητας δεν μπορεί να επιτρέπει σε έναν εταίρο να υπονομεύει κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Νετανιάχου μοιάζει πλέον παγιδευμένος στην ίδια του τη στρατηγική. Για χρόνια υποστήριζε ότι μόνο η στρατιωτική πίεση μπορεί να συγκρατήσει το Ιράν. Αν όμως μετά από έναν μεγάλο πόλεμο οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέψουν τελικά στη διπλωματία, τότε γεννάται ένα αναπόφευκτο ερώτημα: άξιζε όλη αυτή η καταστροφή για να επιστρέψουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το Ισραήλ. Αφορά και την αξιοπιστία της Δύσης. Εάν κάθε στρατιωτική επιχείρηση καταλήγει τελικά σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων, τότε ίσως η διπλωματία να μην είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά η αναπόφευκτη κατάληξη κάθε σύγκρουσης. Και αν αυτό ισχύει, τότε η πολιτική που αντιμετωπίζει κάθε συμβιβασμό ως προδοσία δεν αποτελεί στρατηγική· αποτελεί ιδεολογική εμμονή.
Ο Νετανιάχου υπήρξε αναμφίβολα ένας από τους ικανότερους πολιτικούς της γενιάς του. Ήξερε να διαβάζει τους φόβους της κοινωνίας του και να τους μετατρέπει σε πολιτικό κεφάλαιο. Όμως οι ηγέτες κρίνονται τελικά όχι μόνο από τις μάχες που δίνουν, αλλά και από εκείνες που ξέρουν πότε πρέπει να σταματήσουν.
Η ειρωνεία είναι σχεδόν ιστορική. Ο άνθρωπος που για χρόνια προειδοποιούσε ότι κάθε συμφωνία με το Ιράν είναι μια επικίνδυνη αυταπάτη, κινδυνεύει να βρεθεί πολιτικά απομονωμένος επειδή ο στενότερος σύμμαχός του θεωρεί πως μια συμφωνία εξυπηρετεί πλέον καλύτερα τα αμερικανικά συμφέροντα από έναν ακόμη πόλεμο.
Στην πολιτική υπάρχουν ήττες που έρχονται μετά από εκλογές και άλλες που έρχονται όταν αλλάζει το αφήγημα. Η δεύτερη κατηγορία είναι πολύ πιο δύσκολο να ανατραπεί. Γιατί όταν ο κόσμος παύει να πιστεύει ότι μόνο εσύ μπορείς να τον προστατεύσεις, δεν έχει σημασία πόσες μάχες κέρδισες στο παρελθόν. Η εξουσία αρχίζει ήδη να σε εγκαταλείπει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Έκθεση-φωτιά των ΗΠΑ: Προειδοποιήσεις για σύγκρουση Τραμπ–Νετανιάχου με φόντο το Ιράν και τον Λίβανο
Σε τροχιά σύγκρουσης Νετανιάχου και Τραμπ μετά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για κατάπαυση πυρός
