PLUS
Στον θαυμαστό κόσμο της διεθνούς διπλωματίας, ο Ντόναλντ Τραμπ κατάφερε κάτι πραγματικά πρωτοποριακό: να ξεκινήσει «ιστορικές συνομιλίες» χωρίς συνομιλητή. Από τη μία δηλώνει ότι το Ιράν «εκλιπαρεί» για συμφωνία, από την άλλη το Ιράν απαντά ότι δεν υπάρχει καμία διαπραγμάτευση. Είναι ίσως η πρώτη φορά που μια συμφωνία καταρρέει πριν καν υπάρξει — ένα επίτευγμα που αξίζει να καταγραφεί δίπλα στα υπόλοιπα μεγάλα έργα φαντασίας.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Το περίφημο σχέδιο των 15 σημείων μοιάζει λιγότερο με διπλωματική πρόταση και περισσότερο με συμβόλαιο υποταγής γραμμένο με κεφαλαία γράμματα και θαυμαστικά. Η λογική είναι απλή: «παραδοθείτε για να υπάρξει ειρήνη». Το Ιράν, με μια σπάνια στιγμή ρεαλισμού, απαντά ότι αυτό δεν είναι διαπραγμάτευση αλλά ultimatum με ωραία συσκευασία. Κι έτσι, η μία πλευρά πουλάει ειρήνη σαν προϊόν, ενώ η άλλη απορρίπτει την αγορά γιατί βλέπει την τιμή γραμμένη σε πυραύλους.
Ο Τραμπ, πιστός στο στυλ του, δεν φαίνεται να ενοχλείται από την απουσία πραγματικότητας. Αντίθετα, τη θεωρεί ευκαιρία. Όσο λιγότερα γεγονότα υπάρχουν, τόσο περισσότερα μπορεί να επινοήσει. Οι δηλώσεις του λειτουργούν σαν καθρέφτες σε λούνα παρκ: παραμορφώνουν τα πάντα, αλλά τουλάχιστον προσφέρουν θέαμα. Η αλήθεια δεν είναι απλώς διαπραγματεύσιμη — είναι προαιρετική.
Και ενώ η Ουάσινγκτον παίζει το παιχνίδι της εικονικής διπλωματίας, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν μπαίνει καν στον κόπο να προσποιηθεί. Για εκείνον, η έννοια της «διαπραγμάτευσης» φαίνεται να σημαίνει απλώς το διάστημα ανάμεσα σε δύο επιθέσεις.
Οι επιχειρήσεις δεν σταματούν, οι επιθέσεις συνεχίζονται και η ιδέα ότι το Ιράν πρέπει να εξαλειφθεί ως απειλή μοιάζει να λειτουργεί ως σταθερά, ανεξάρτητα από το τι λέγεται σε διπλωματικά τραπέζια που ίσως δεν έχουν καν στρωθεί. Αν οι άλλοι παίζουν σκάκι με λέξεις, εκείνος παίζει ένα εντελώς διαφορετικό παιχνίδι, όπου τα πιόνια δεν επιστρέφουν ποτέ στο κουτί.
Η ειρωνεία είναι ότι και οι δύο βασικοί αντίπαλοι μοιάζουν να συμφωνούν σε κάτι θεμελιώδες: ότι δεν υπάρχει εμπιστοσύνη. Και χωρίς εμπιστοσύνη, κάθε πρόταση είναι παγίδα, κάθε δήλωση είναι προπαγάνδα και κάθε «ευκαιρία για ειρήνη» απλώς η εισαγωγή για την επόμενη σύγκρουση. Έτσι, η διπλωματία μετατρέπεται σε μια μορφή θεάτρου του παραλόγου, όπου το κοινό γνωρίζει ήδη το τέλος αλλά συνεχίζει να παρακολουθεί, ίσως από συνήθεια, ίσως από αδυναμία να κοιτάξει αλλού.
Αυτό που μένει δεν είναι οι λέξεις αλλά το κενό που αφήνουν πίσω τους. Ένα κενό όπου η αλήθεια δεν έχει θέση, γιατί θα χαλούσε την πλοκή. Και έτσι, ο κόσμος προχωρά μπροστά, όχι επειδή ξέρει τι συμβαίνει, αλλά επειδή κανείς δεν μπορεί πια να ξεχωρίσει τι δεν συμβαίνει.
Στο τέλος, δεν υπάρχει ούτε συμφωνία ούτε διάλογος. Υπάρχει μόνο ένα τεράστιο κενό, γεμάτο δηλώσεις, απειλές και πράξεις που διαψεύδουν τα πάντα. Ένα κενό όπου η αλήθεια δεν δολοφονείται — απλώς δεν προσκαλείται ποτέ.
