PLUS
Τον τελευταίο καιρό ούτε που μπορώ να θυμηθώ πόσα κείμενα, πόσα άρθρα πόσες ώρες έχω ξοδέψει γράφοντας και μιλώντας για τον πόλεμο. Σήμερα θέλησα να γράψω για την ειρήνη και θυμήθηκα από τις σπουδές μου εκείνο το κείμενο του “μπαμπά¨Αριστοφάνη τους Αχαρνής, ένας ύμνος στην ειρήνη σε μια εποχή που η ψύχωση του πολέμου είχε γίνει κυρίαρχη ιδεολογία, όπως φοβάμαι ότι μπορεί να γίνει και η ψύχωση της μεταξύ μας αντίθεσης σήμερα.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Όχι δεν θα μείνω στα κωμικά του Αριστοφάνη, αλλά θέλω να μας θυμήσω όπως έδειξε εκείνος πρώτος αυτό το σύστημα παρακμής που τότε άρχιζε με τον Θουκυδίδη και το λιμό στην Αθήνα, τη σημερινή πείνα και φτώχεια του λαού μας.
Και δεν είναι τυχαία η επιλογή των Αχαρνέων, των καρβουνιάρηδων. Άνθρωποι που κρατούσαν την πόλη ζωντανή, που την τροφοδοτούσαν με ενέργεια, μετατρέπονται σε όργανα πολέμου. Εκεί όπου γεννιέται η ζωή, οργανώνεται και η καταστροφή. Όπως τότε το κάρβουνο, έτσι και σήμερα η ενέργεια γίνεται αιτία σύγκρουσης — ένας νέος πυρήνας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η βία.
Γι’ αυτό επιστρέφω στους «Αχαρνής»: όχι για να αναβιώσω το παρελθόν, αλλά για να αναμετρηθώ με το παρόν. Για να ξαναρωτήσω, μέσα από το παλιό κείμενο, αν υπάρχει ακόμη χώρος να θυμηθούμε την ειρήνη πριν την καταπιεί ο θόρυβος του πολέμου.
Ο Δικαιόπολις. ο ήρωας του αρχαίου μας πατέρα κωμικού, εκπρόσωπος του συντηρητικού στοιχείου του άρχαίου Αθηναϊκού Δήμου είναι ένας αναρχικός αντί-ηρωας, σαρκαστής, ανατροπέας και αρνητής των πάντων. Μια μετενσάρκωση του Διογένη του Κυνικού καί κάποιου Καλόγερου άπό τήν Καπαδοκία, φτύνει πρός όλες τίς κατευθύνσεις . Δεν αγωνίζεται για ένα άλλο σύστημα ζωής, που εγκαταλείφτηκε και φθείρεται με την έπανάληψη των τυπικών διαδικασιών. Αρνείται κάθε σύστημα και αρκείται να γεύεται τη ζωή, το μέγα καλό καί πρώτο. Γιατί πολύ απλά όταν λέμε θέλουμε ειρήνη, αναζητούμε στην ουσία μια κατάφαση στη ζωή.
Αυτή η έκπτωση της κοινωνικής ατομικότητας, αυτή η δίψα για τα στοιχειώδη της ζωής, ένας οίστρος ακολασίας που μπορεί και να αγγίζει τα όρια της Αγιότητας, αυτή ή επιθυμία του ζήν κατά πόλιν, ο αυτοσαρκασμός, η κατάλυση του εγώ, η αυτοτιμωρία και η δίψα της ύπάρξεως, του δίνουν δικαιωματικά θέση πλάϊ στήν «Αληθινή απολογία του Σωκράτη» του Βάρναλη, εκεί που ο Βάρναλης παρουσιάζει έναν Σωκράτη που αναγνωρίζει τα λάθη της διδασκαλίας του, χλευάζει τους δημοκρατικούς της δουλοκτησίας και εμφανίζεται ως κήρυκας της πανανθρώπινης λευτεριάς, ερχόμενος σε ρήξη με την κατεστημένη τάξη, ή αγγίζει τήν πρόταση μιάς άλλης «Ασκητικής», όπου ό στυλίτης μπορεί και πετροβολάει τόν κόσμο άδιάφορος άκόμη καί γιά τή σκοπιμότητα του λιθοβολισμού.
Στους «Αχαρνής» η ειρήνη δεν υψώνει φωνή — σκάβεται από μέσα. Δεν στέκει σαν ιδέα ακέραιη· ξεγλιστρά, μετακινείται, λιώνει μαζί με το ίδιο το κείμενο που τη γέννησε. Πετά το κλασικό της ένδυμα και μένει γυμνή: όχι προορισμός, αλλά απόηχος μιας άρνησης χωρίς όρια.
Ο Δικαιόπολις δεν ζητά ειρήνη· Αρνείται το σύστημα που γεννά την ανάγκη της. Δεν παζαρεύει καλύτερους όρους συνύπαρξης· Ακυρώνει την ίδια τη λογική της σύμβασης. Και μέσα σ’ αυτή την άρνηση —σαρκαστική, αναρχική, σχεδόν μυστικιστική— η ειρήνη μεταμορφώνεται σε κάτι επικίνδυνο: σε αποδέσμευση.
Δεν υπάρχει εδώ συλλογικό όραμα. Υπάρχει μια δίψα για «το μέγα καλό και πρώτο»: τη ζωή. Μια ζωή που δεν οργανώνεται, δεν πειθαρχεί, δεν υπηρετεί. Και γι’ αυτό ακριβώς απειλεί κάθε πόλεμο — γιατί δεν τον αναγνωρίζει καν ως αναγκαίο αντίπαλο.
Η κοινωνική ατομικότητα εκπίπτει. Το «εγώ» σαρκάζεται, αυτοτιμωρείται, διαλύεται. Και εκεί, η ειρήνη δεν εμφανίζεται ως λύτρωση αλλά ως συνέπεια: όταν δεν υπάρχει πια τίποτα να υπερασπιστείς, τι απομένει να πολεμήσεις;
Αυτός ο θρησκευτικός σχεδόν αναρχισμός — που ακροβατεί ανάμεσα στην ακολασία και την αγιότητα— δεν οικοδομεί ειρήνη· την αφήνει να συμβεί.
Όπως η γλώσσα που κοροϊδεύει τον εαυτό της, όπως το σώμα που γελοιοποιεί κάθε σοβαρότητα, έτσι κι η ειρήνη χωρίς πρόγραμμα, χωρίς ηθική ασφάλεια, χωρίς εγγύηση. Δεν είναι συμφιλίωση. Είναι κατάλυση. Και ίσως αυτό να είναι το πιο καυστικό σχόλιο του Δικαιόπολη : ότι όσο επιμένουμε να οργανώνουμε την ειρήνη την μετατρέπουμε σε άλλη μια μορφή τάξης — άρα, σε άλλη μια μορφή βίας.
Στους «Αχαρνής», η ειρήνη δεν σώζει τον κόσμο. Απλώς τον απογυμνώνει τόσο, ώστε ο πόλεμος να μοιάζει περιττός. Και γω; …Εγώ θέλω ν’ ανοίξουν τα πράγματα, να ονειρευτούμε. Δεν μας αφήνουν να το κάνουμε, αλλά εγώ θα παλέψω γι’ αυτό. Αυτό κάνει ο Δικαιόπολις δεν επιτρέπει σε κανέναν να του στερήσει το όνειρο να ζήσει
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πρόεδρος Ισραήλ: «Mία συμφωνία ομολογίας ενοχής είναι η καλύτερη λύση στην περίπτωση Νετανιάχου»
