PLUS
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν θεωρούσαν ύβρη μόνο την προσβολή των θεών. Ύβρις ήταν κάθε αλαζονεία του ανθρώπου που πίστευε ότι μπορεί να υπερβεί το μέτρο, να υποτάξει κάτι ανώτερο στη δική του βούληση. Γι’ αυτό η ύβρις προηγείται πάντοτε της νέμεσης. Δεν είναι θεϊκή εκδίκηση· είναι η φυσική συνέπεια της αλαζονείας.
Του Νίκου Βασιλειάδη
Όταν ένας δημιουργός αποφασίζει να αγγίξει τον Όμηρο, δεν αναμετριέται με ένα κινηματογραφικό σενάριο. Αναμετριέται με το κείμενο που γέννησε τη δυτική αφήγηση. Και το πρώτο του χρέος δεν είναι να το “επικαιροποιήσει”. Είναι να το κατανοήσει.
Ο Όμηρος δεν μας περιέγραψε ποτέ την Ελένη. Και αυτό δεν είναι λογοτεχνική οικονομία. Είναι αισθητική φιλοσοφία. Ο Όμηρος δεν θέλησε να ζωγραφίσει μια γυναίκα. Θέλησε να γεννήσει μια ιδέα. Η Ελένη του Ομήρου δεν είναι όμορφη επειδή έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Είναι όμορφη επειδή ο Όμηρος κατορθώνει να κάνει τον αναγνώστη να τη δημιουργήσει μέσα του. Ο καθένας βλέπει τη δική του Ελένη. Αυτό είναι το “υπέροχο”. Είναι η στιγμή που η τέχνη σταματά να αντιγράφει τη φύση και δημιουργεί σύμβολα.
Γι’ αυτό η σημερινή συζήτηση για την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν είναι τόσο θλιβερή. Δεν αναρωτιόμαστε πώς θα αποδώσει ο Νόλαν το “υπέροχο”. Αναρωτιόμαστε αν η επιλογή του casting θα αυξήσει ή θα μειώσει την εμπορική απήχηση της ταινίας. Ο Όμηρος μιλούσε για την αισθητική του ανθρώπου. Εμείς μιλάμε για το marketing του Χόλιγουντ.
Ίσως η μεγαλύτερη ύβρις δεν είναι ότι κάποιος άλλαξε την εικόνα της Ελένης. Η μεγαλύτερη ύβρις είναι ότι πιστέψαμε πως η Ελένη ήταν ποτέ η εικόνα της. Ο Όμηρος την είχε ήδη απελευθερώσει από το σώμα της πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια. Εμείς είμαστε εκείνοι που την ξαναφυλακίσαμε, όχι στην ποίηση αλλά στο casting, στην επικοινωνία και στην αγορά. Και όταν ένας πολιτισμός παύει να αναζητά το “υπέροχο” και αρκείται στο εντυπωσιακό, τότε ίσως δεν έχει προδώσει τον Όμηρο. Έχει προδώσει τον ίδιο του τον εαυτό.
