Λίβανος: Η καταστροφή ως στρατηγική και η σιωπή της διεθνούς κοινότητας

22/04/2026 9:18

Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στον πόλεμο και την καταστροφή χωρίς όρια. Στον νότιο Λίβανο, αυτή η γραμμή έχει πλέον εξαφανιστεί. Οι πρόσφατες επιχειρήσεις των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων (IDF) δεν θυμίζουν απλώς στρατιωτική εκστρατεία· μοιάζουν όλο και περισσότερο με μια συστηματική αποδόμηση κάθε έννοιας προστασίας των αμάχων και των βασικών δομών ζωής.

Του Νίκου Βασιλειάδη

Τα στοιχεία που έρχονται στο φως είναι ανησυχητικά. Ολόκληρες πόλεις έχουν μετατραπεί σε ερείπια, χιλιάδες σπίτια έχουν καταστραφεί και πληθυσμοί επιστρέφουν για να βρουν όχι απλώς ζημιές, αλλά ολοκληρωτική εξαφάνιση των κοινοτήτων τους. Αυτή δεν είναι «παράπλευρη απώλεια». Είναι ένα μοτίβο.

Ακόμη πιο σοβαρές είναι οι καταγγελίες για επιθέσεις σε διασώστες και ιατρικό προσωπικό. Οι λεγόμενες επιθέσεις “quadruple tap” —διαδοχικά πλήγματα στο ίδιο σημείο— καταγράφονται ως πρακτική που όχι μόνο σκοτώνει τους αρχικούς στόχους, αλλά και όσους σπεύδουν να βοηθήσουν. Αν αυτό επιβεβαιώνεται, τότε δεν μιλάμε απλώς για υπέρβαση κανόνων εμπλοκής, αλλά για ευθεία πρόκληση στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Οι αριθμοί ενισχύουν την εικόνα: εκατοντάδες νεκροί άμαχοι, δεκάδες εργαζόμενοι υγείας ανάμεσα στα θύματα, μαζικός εκτοπισμός. Και όμως, η διεθνής αντίδραση παραμένει χλιαρή, σχεδόν νωχελική. Οι συνήθεις εκκλήσεις για «αυτοσυγκράτηση» ακούγονται όλο και πιο κενές όταν αντιπαρατίθενται με την κλίμακα της καταστροφής.

Το επιχείρημα της ισραηλινής πλευράς είναι γνωστό: η αντιμετώπιση της Χεζμπολάχ και η εξουδετέρωση απειλών στα σύνορα. Κανείς δεν αρνείται ότι το Ισραήλ αντιμετωπίζει πραγματικές προκλήσεις ασφαλείας. Όμως το ερώτημα δεν είναι αν έχει δικαίωμα να αμυνθεί — είναι πώς το κάνει. Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: η αναλογικότητα και η διάκριση μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών στόχων φαίνεται να έχουν χαθεί μέσα στον καπνό των βομβαρδισμών.

Όταν ολόκληρα χωριά ισοπεδώνονται, όταν υποδομές υγείας πλήττονται επανειλημμένα και όταν οι επιθέσεις συνεχίζονται ακόμη και σε περιοχές όπου επιστρέφουν άμαχοι, τότε η στρατηγική δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με όρους «ασφάλειας». Αντίθετα, δημιουργείται η εντύπωση μιας πολιτικής που βασίζεται στην αποτροπή μέσω καταστροφής — μιας λογικής όπου το κόστος για τον αντίπαλο αυξάνεται αδιακρίτως, με την ελπίδα ότι θα γίνει τελικά αφόρητο.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η προσέγγιση δεν πλήττει μόνο ένοπλες οργανώσεις. Πλήττει κοινωνίες. Και κοινωνίες που καταστρέφονται δεν γίνονται πιο σταθερές — γίνονται πιο εύθραυστες, πιο οργισμένες, πιο επιρρεπείς σε νέους κύκλους βίας. Με άλλα λόγια, η ίδια η στρατηγική υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια που υποτίθεται ότι επιδιώκει.

Παράλληλα, η δημιουργία ζωνών κατοχής και η παρατεταμένη στρατιωτική παρουσία σε λιβανικό έδαφος εντείνουν την ένταση αντί να τη μειώνουν. Η ιστορία της περιοχής έχει δείξει επανειλημμένα ότι τέτοιες πρακτικές δεν οδηγούν σε ειρήνη, αλλά σε βαθύτερη ριζοσπαστικοποίηση.

Το πιο ανησυχητικό, ίσως, δεν είναι μόνο τι συμβαίνει στο πεδίο, αλλά πώς αυτό γίνεται αντιληπτό διεθνώς. Η αίσθηση ότι υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου ενισχύεται. Και αυτή η αίσθηση διαβρώνει την αξιοπιστία των ίδιων των θεσμών που υποτίθεται ότι προστατεύουν τους αμάχους σε καιρό πολέμου.

Η κριτική προς το Ισραήλ δεν είναι ούτε απλοϊκή ούτε ιδεολογική. Είναι απαραίτητη. Γιατί όταν μια στρατιωτική δύναμη λειτουργεί χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και χωρίς συνέπειες, τότε το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα σύνορα μιας σύγκρουσης — γίνεται διεθνές.

Ο Λίβανος σήμερα είναι ένα προειδοποιητικό παράδειγμα. Δείχνει τι συμβαίνει όταν η στρατιωτική ισχύς αποσυνδέεται από την πολιτική ευθύνη. Και θέτει ένα ερώτημα που δεν μπορεί να αποφευχθεί: πόση καταστροφή θεωρείται «αποδεκτή» πριν η διεθνής κοινότητα αποφασίσει να αντιδράσει ουσιαστικά;

Μέχρι τότε, τα ερείπια θα συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται — και μαζί τους, η πεποίθηση ότι σε αυτόν τον πόλεμο, κάποιοι δεν λογοδοτούν ποτέ.