PLUS
Η δημοκρατία δεν πέφτει πια με πραξικοπήματα. Υποχωρεί σιωπηλά, μέσα από νόμους, διατάγματα και πολιτικές που παρουσιάζονται ως «ρεαλιστικές». Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της ετήσιας έκθεσης World Report 2026 της Human Rights Watch: ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο δημοκρατικής ύφεσης, όπου η αυταρχική λογική δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά νέο κανόνα.
Η παγκόσμια ύφεση των δικαιωμάτων
Σύμφωνα με την έκθεση, πάνω από τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν πλέον σε χώρες όπου οι ελευθερίες περιορίζονται αντί να διευρύνονται. Δεν πρόκειται απλώς για τη συνέχιση γνωστών αυταρχικών καθεστώτων. Το ανησυχητικό στοιχείο είναι η εξομοίωση: δημοκρατίες που υιοθετούν πρακτικές ελέγχου, καταστολής και αποδυνάμωσης θεσμών, στο όνομα της ασφάλειας ή της «εθνικής προτεραιότητας».
Η Κίνα εμβαθύνει το σύστημα ψηφιακής επιτήρησης και συλλογικής πειθάρχησης. Η Ρωσία μετατρέπει τον πόλεμο και την εσωτερική καταστολή σε μόνιμη κατάσταση. Και οι δύο λειτουργούν ως πρότυπα αποτελεσματικής —και κυνικής— διακυβέρνησης για άλλες εξουσίες που επιθυμούν ισχύ χωρίς λογοδοσία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ως καταλύτης
Η μεγάλη ρήξη, ωστόσο, έρχεται από την Ουάσινγκτον. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία δεν αποτελεί απλώς πολιτική εναλλαγή, αλλά μετατόπιση παραδείγματος. Η έκθεση της Human Rights Watch καταγράφει μια συστηματική αποδόμηση κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων: επιθέσεις στην αναπαραγωγική αυτονομία των γυναικών, περιορισμό της πρόσβασης στην υγεία, στοχοποίηση μεταναστών και απομάκρυνση από διεθνείς μηχανισμούς προστασίας δικαιωμάτων.
Η εκτελεστική εξουσία ενισχύεται εις βάρος των θεσμικών αντιβάρων. Το διεθνές δίκαιο παρουσιάζεται ως εμπόδιο. Τα ανθρώπινα δικαιώματα επαναπροσδιορίζονται ως εσωτερική υπόθεση. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ παύουν να λειτουργούν —έστω και αντιφατικά— ως σημείο αναφοράς και γίνονται μέρος του προβλήματος.
Η αυταρχική σύγκλιση
Η σύγκλιση αυτή δεν είναι ιδεολογική· είναι λειτουργική. Ο Τραμπ, ο Σι και ο Πούτιν δεν μοιράζονται όραμα, αλλά μέθοδο: συγκέντρωση εξουσίας, αποδυνάμωση ανεξάρτητων θεσμών, ποινικοποίηση της διαφωνίας, εργαλειοποίηση του φόβου. Το μήνυμα είναι σαφές και ελκυστικό για πολλές κυβερνήσεις: μπορείς να κυβερνάς χωρίς να λογοδοτείς και χωρίς να απολογείσαι.
Σε αυτό το τοπίο, ακόμη και παραδοσιακές ευρωπαϊκές δημοκρατίες υιοθετούν πιο σκληρές πολιτικές απέναντι σε διαδηλώσεις, μετανάστες και μειονότητες. Η «έκτακτη ανάγκη» γίνεται μόνιμη δικαιολογία.
Η αντίσταση ως υπενθύμιση
Κι όμως, η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Η έκθεση καταγράφει και το άλλο ρεύμα: κοινωνικά κινήματα, δημοσιογράφους, ακτιβιστές, νέες γενιές που αρνούνται να αποδεχθούν τη δημοκρατική υποχώρηση ως αναπόφευκτη. Από τις διαδηλώσεις στις ΗΠΑ μέχρι τις κινητοποιήσεις στον Παγκόσμιο Νότο, η αντίσταση παραμένει παρούσα — συχνά κατακερματισμένη, αλλά επίμονη.
Η δημοκρατία μπορεί να βρίσκεται σε ύφεση, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση.
Το διακύβευμα
Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος αλλάζει. Αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι προς ποια κατεύθυνση. Αν η αυταρχική αποτελεσματικότητα καθιερωθεί ως παγκόσμια κανονικότητα, τότε τα ανθρώπινα δικαιώματα θα επιβιώσουν μόνο ως ρητορικό κατάλοιπο. Αν όμως η αντίσταση αποκτήσει πολιτικό βάθος και διεθνή συνοχή, η σημερινή ύφεση μπορεί να αποδειχθεί μεταβατική.
Η δημοκρατία δεν πεθαίνει με θόρυβο. Πεθαίνει όταν συνηθίζουμε την απουσία της.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το Ιράν επιδιώκει να μεταφέρει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ από την Κωνσταντινούπολη στο Ομάν
Δολοφονήθηκε ο Σαΐφ Αλ-Ισλάμ Καντάφι, γιος του πρώην ηγέτη της Λιβύης
