PLUS
Αν κάποιος παρακολουθεί την Ουάσινγκτον από απόσταση, θα μπορούσε εύκολα να πιστέψει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν διεξάγει πόλεμο, αλλά σκηνοθετεί επεισόδια. Με εκρήξεις, δραματικές παύσεις και μια μόνιμη υπόσχεση «μεγάλης νίκης» στο επόμενο επεισόδιο. O Τραμπ αρέσκεται να παρακολουθεί «πράγματα που εκρήγνυνται» στο Ιράν αλλά εδώ υπάρχουν άνθρωποι που πληρώνουν για την απόσπαση της προσοχής του με τη ζωή τους.
Πρόκειται για πραγματικούς ανθρώπους, πραγματικές πόλεις και έναν πόλεμο που –όσο κι αν παρουσιάζεται αλλιώς– δεν υπακούει σε σενάρια. Ο πόλεμος δεν είναι θέαμα και σίγουρα δεν είναι μορφή ψυχαγωγίας. Το να τον αντιμετωπίζουμε με αυτόν τον τρόπο είναι τόσο άσεμνο όσο και επικίνδυνο.
Ο τρόπος που ενημερώνεται ο Τραμπ, μέσα από πολύ σύντομα –σχεδόν δίλεπτα– αποσπάσματα, δείχνει ότι δεν ασχολείται σε βάθος με τα θέματα. Άτομα που έχουν δουλέψει κοντά του λένε ότι έπρεπε να βρίσκουν «έξυπνους τρόπους» για να κρατούν την προσοχή του, γιατί δεν διαβάζει αναλυτικά κείμενα. Επίσης, συχνά επηρεάζεται περισσότερο από αυτόν που μιλά τελευταίος σε μια σύσκεψη.
Όλα αυτά δείχνουν έναν τρόπο σκέψης και ηγεσίας που βασίζεται περισσότερο στο ένστικτο και την εντύπωση της στιγμής, παρά σε προσεκτική ανάλυση και σταθερή στρατηγική.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι απλώς ότι ο πρόεδρος αγαπά την εικόνα. Είναι ότι φαίνεται να τη συγχέει με την πραγματικότητα. Οι πληροφορίες συμπυκνώνονται σε σύντομα βίντεο, τα οποία λειτουργούν σαν πολιτικά «τρέιλερ»: λίγη ένταση, λίγη φωτιά, αρκετή αυτοπεποίθηση. Αν κάτι δεν χωρά σε δύο λεπτά, μάλλον δεν αξίζει να ειπωθεί. Και αν κάτι δεν εντυπωσιάζει, ακόμη λιγότερο.
Έτσι, ο πόλεμος με το Ιράν αποκτά μια παράξενη αισθητική: περισσότερο blockbuster παρά στρατηγική επιχείρηση. Ο Τραμπ εμφανίζεται να εναλλάσσει ρόλους με άνεση. Τη μία στιγμή διαβεβαιώνει ότι όλα βαίνουν καλώς και ότι η νίκη είναι κοντά. Την επόμενη απειλεί με κλιμάκωση, σαν να πρόκειται για μια στιγμή έντονης αγωνίας στο τέλος μιας σκηνής, επεισοδίου ή ιστορίας, όπου η εξέλιξη μένει σκόπιμα ανοιχτή που πρέπει να κρατήσει το κοινό σε αγωνία.
Στο μεταξύ, οι λεπτομέρειες –εκείνες οι ενοχλητικές λεπτομέρειες που συνθέτουν την πραγματικότητα– απουσιάζουν. Δεν υπάρχει σαφές σχέδιο εξόδου, δεν υπάρχει καθορισμένος στόχος που να μπορεί να εξηγηθεί χωρίς υπερβολές. Υπάρχει, όμως, μια σταθερή ροή εικόνων και δηλώσεων που δημιουργούν την αίσθηση ότι κάτι «μεγάλο» συμβαίνει, ακόμη κι αν κανείς δεν μπορεί να πει με ακρίβεια τι είναι αυτό.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Διότι αυτό που παρουσιάζεται ως δυναμική ηγεσία μοιάζει περισσότερο με επικοινωνιακή ανάγκη. Η ένταση δεν μειώνεται· συντηρείται. Η αβεβαιότητα δεν επιλύεται· αξιοποιείται. Η πολιτική δεν εξηγεί· δραματοποιεί.
Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή διακυβέρνησης όπου η προσωπικότητα υπερισχύει της διαδικασίας. Ο πρόεδρος δεν φαίνεται να προσαρμόζεται στην πραγματικότητα· αντίθετα, η πραγματικότητα καλείται να προσαρμοστεί σε εκείνον. Αν κάτι δεν ταιριάζει στο αφήγημα, τόσο το χειρότερο για τα γεγονότα.
Βεβαίως, αυτή η μέθοδος έχει τα πλεονεκτήματά της. Κρατά το κοινό σε εγρήγορση, συσπειρώνει τους υποστηρικτές και αποπροσανατολίζει τους επικριτές. Όμως έχει και ένα μικρό μειονέκτημα: την πραγματικότητα. Εκείνη επιμένει να υπάρχει, ακόμη κι όταν δεν χωρά σε βίντεο δύο λεπτών.
Και όσο η πραγματικότητα αυτή γίνεται πιο σύνθετη –με διεθνείς πιέσεις, οικονομικές συνέπειες και ένα πόλεμο χωρίς καθαρό τέλος– τόσο πιο δύσκολο γίνεται να καλυφθεί από εικόνες. Το θέαμα μπορεί να εντυπωσιάσει. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τη στρατηγική.
Στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα δεν είναι αν ο πόλεμος παρουσιάζεται σωστά. Είναι αν κατανοείται. Και αν η κατανόηση αντικαθίσταται από την εντύπωση, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι βαθιά πολιτικό. Και, ενδεχομένως, επικίνδυνο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Κινήσεις πανικού από την Κυβέρνηση Τραμπ. Απολύθηκαν ο αρχηγός Στρατού και η Υπουργός Δικαιοσύνης
