PLUS
Κάποτε, για να καταστρέψεις έναν πολιτισμό, χρειαζόσουν στρατούς, χρόνια πολέμου, ίσως και μια αυτοκρατορία σε παρακμή. Σήμερα, φαίνεται πως αρκεί μια δήλωση μπροστά στις κάμερες και ένα τελεσίγραφο με διορία… μέχρι το βράδυ. «Ένας ολόκληρος πολιτισμός μπορεί να πεθάνει απόψε», ειπώθηκε — όχι ως τραγωδία, αλλά ως διαπραγματευτική τακτική. Fast-track Αποκάλυψη, με γεωπολιτική χρονομέτρηση.
Αν κάτι σοκάρει λιγότερο από την ίδια τη φράση, είναι το πόσο εύκολα εντάσσεται πλέον στη διεθνή συζήτηση. Όχι, δεν πρόκειται για κάποιο δυστοπικό μυθιστόρημα δεύτερης κατηγορίας. Είναι η νέα ρητορική της ισχύος: αν δεν συμφωνήσεις, δεν θα καταστρέψω απλώς τον στρατό σου — θα σβήσω τις λάμπες σου, θα κλείσω τα νερά σου, θα παγώσω τις πόλεις σου. Με άλλα λόγια, δεν θα νικήσω το κράτος σου· θα εξαφανίσω την καθημερινότητά σου.
Και κάπου εδώ, η έννοια του «πολιτισμού» αποκτά μια περίεργη ευελιξία. Δεν είναι πλέον η τέχνη, η ιστορία ή οι άνθρωποι. Είναι το δίκτυο ηλεκτροδότησης, οι γέφυρες, τα εργοστάσια. Σαν να λέμε: πολιτισμός ίσον υποδομή. Κόβεις το ρεύμα, κόβεις και τον πολιτισμό. Απλό, πρακτικό, σχεδόν… λογιστικό.
Φυσικά, πάντα υπάρχει και η ηθική εξήγηση για να συνοδεύσει την απειλή. Οι ίδιοι οι πολίτες —λέγεται— ίσως το θέλουν. Μια ενδιαφέρουσα καινοτομία: η καταστροφή ως υπηρεσία που προσφέρεται εξ ονόματος των ίδιων των θυμάτων της. Κάτι σαν ανθρωπιστικός βομβαρδισμός 2.0, μόνο που αυτή τη φορά οι «πελάτες» υποτίθεται ότι έχουν ήδη εγκρίνει το πακέτο.
Οι νομικοί, οι οποίοι επιμένουν να διαβάζουν ακόμη τις Συμβάσεις της Γενεύης (παρά την προφανή παλαιότητά τους μπροστά στις σύγχρονες ανάγκες), μιλούν για εγκλήματα πολέμου. Αλλά ίσως απλώς δεν έχουν προσαρμοστεί. Διότι εδώ δεν έχουμε πόλεμο όπως τον ξέραμε. Έχουμε branding. Έχουμε messaging. Έχουμε μια νέα μορφή διπλωματίας όπου η υπερβολή δεν είναι ατύχημα — είναι εργαλείο.
Και ενώ όλα αυτά εκτυλίσσονται με την ταχύτητα ενός δελτίου ειδήσεων, μένει μια μικρή, ενοχλητική απορία: αν η απειλή εξαφάνισης ενός «πολιτισμού» μπορεί να ειπωθεί τόσο εύκολα, τόσο δημόσια, τόσο σχεδόν ανέμελα — τότε ποιος ακριβώς πολιτισμός κινδυνεύει περισσότερο;
Ίσως όχι αυτός που βρίσκεται στο στόχαστρο. Ίσως αυτός που θεωρεί πλέον απολύτως φυσιολογικό να τον απειλεί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ντόναλντ Τραμπ: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε και δεν θα επιστρέψει ποτέ»
