PLUS
Πριν εγκατασταθεί για δεύτερη φορά στον Λευκό Οίκο είχε ήδη πίσω του μια προεδρία, μία υποκινούμενη εξέγερση κατά της δημοκρατίας, δύο παραπομπές, αμέτρητες δικαστικές περιπέτειες . Οι περισσότεροι αναλυτές έκαναν ένα κρίσιμο λάθος όλα αυτά τα χρόνια. Υπέθεταν ότι ο Τραμπ μετά από αυτά θα ωριμάσει στο αξίωμα, ότι η προεδρία θα τον αλλάξει, ότι η ήττα θα τον διδάξει. Ηλπιζαν σε εξέλιξη. Ομως ο Τραμπ, ένας Ντόριαν Γκρέι της πολιτικής, διατηρεί αναλλοίωτη την ουσία του – τα ίδια συνθήματα, την ίδια ρητορική, τις ίδιες μεθόδους.
Ήδη στους λίγους μήνες της δεύτερης αυτής του θητείας, ο Τραμπ έχει κάνει πόλεμο σε οτιδήποτε χτίζει την ευημερία και την ευημερία: δημοκρατία, υγιή οικοσυστήματα , εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, επιστήμη, τέχνες. Ωστόσο, μέσα στα συντρίμμια, και παρά την ολίσθηση, τα ποσοστά αποδοχής του εξακολουθούν να είναι μεταξύ 43 και 48% : πολύ υψηλότερα από αυτά πολλών άλλων ηγετών. Γιατί; Μέρος της απάντησης βρίσκεται σε μια θεμελιώδη πτυχή της ανθρωπότητάς μας: την παρόρμηση να καταστρέψουμε αυτό από το οποίο νιώθουμε αποκλεισμένοι.
Σε πολλά μέρη του κόσμου , και ειδικότερα στις ΗΠΑ , η ανισότητα έχει αυξηθεί απότομα από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Οι δισεκατομμυριούχοι του κόσμου έγιναν πλουσιότεροι κατά 2 τρις δολάρια πέρυσι, ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν κάτω από το παγκόσμιο όριο της φτώχειας είναι λίγο πολύ αμετάβλητος από το 1990.
Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για αιτιώδη συσχέτιση μεταξύ της αυξανόμενης ανισότητας και της ανόδου των λαϊκιστικών αυταρχικών κινημάτων. Μια δημοσίευση στην Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Πολιτικής διαπίστωσε ότι μια αύξηση κατά μία μονάδα του συντελεστή Gini (εκφράζει τη μέγιστη ανισότητα μεταξύ των αξιών ) αυξάνει την υποστήριξη προς τους δημαγωγούς κατά 1%.
Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό; Υπάρχουν διάφορες, σχετικές εξηγήσεις: αισθήματα περιθωριοποίησης , άγχος κατάστασης και κοινωνική απειλή , ανασφάλεια που πυροδοτεί αυταρχικά αντανακλαστικά και απώλεια εμπιστοσύνης σε άλλες κοινωνικές ομάδες . Στη ρίζα ορισμένων από αυτές τις εξηγήσεις, είναι κάτι βαθιά ενσωματωμένο στην ανθρώπινη ψυχή: αν δεν μπορείς να τα καταφέρεις, γίνε μοχθηρός.
Στις ΗΠΑ, ένα υψηλό ποσοστό του πληθυσμού αποκλείεται από πολλά από τα οφέλη του σύγχρονου πολιτισμού. Η επιστήμη μπορεί να οδηγήσει σε ιατρικές ανακαλύψεις, αλλά όχι, ίσως, για άτομα που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά την ασφάλιση υγείας. Μια πανεπιστημιακή εκπαίδευση μπορεί να ανοίξει τις πόρτες, αλλά μόνο εάν κάποιος μπορεί να ξοδέψει δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια. Η τέχνη, το θέατρο και η μουσική βελτιώνουν τη ζωή μας αλλά αυτό ισχύει μόνον για όσους μπορούν να αγοράσουν τα εισιτήρια. Το ίδιο και τα εθνικά πάρκα, μόνο αν έχει κάποιος την οικονομική δυνατότητα να τα επισκεφτεί.
Η δημοκρατία, λένε, επιτρέπει στους ανθρώπους να έχουν φωνή στην πολιτική. Αλλά στην περίπτωση της Αμερικής, μόνο, αν έχουν μερικά εκατομμύρια να δώσουν σε ένα πολιτικό κόμμα. Όπως σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας καθηγητής Martin Gilens στο βιβλίο του Affluence and Influence : «Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι προτιμήσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των Αμερικανών φαίνεται να μην έχουν ουσιαστικά καμία επίδραση στις πολιτικές που υιοθετεί ή δεν υιοθετεί μια κυβέρνηση». Η αύξηση του ΑΕΠ ήταν ισχυρή υπό τον Τζο Μπάιντεν, αλλά όπως επισημαίνει ο καθηγητής οικονομικών Jason Furman : «Από το 2019 έως το 2023, το προσαρμοσμένο από τον πληθωρισμό εισόδημα των νοικοκυριών μειώθηκε και το ποσοστό φτώχειας αυξήθηκε». Το ΑΕΠ και η κοινωνική βελτίωση δεν συνδέονται πλέον.
Οι οικονομικές ελίτ έχουν καταφέρει να επιβληθούν στο πολιτικό σύστημα, ελέγχοντας και διαπλεκόμενες με τις κυβερνώσες ελίτ –ένα διεφθαρμένο πολιτικό κατεστημένο– με τέτοιο τρόπο και σε τέτοιο βαθμό, ώστε κατ’ αποτέλεσμα οι πολλοί να αποκλείονται από την πολιτική διαδικασία
Όλα αυτά οδηγούν μια μεγάλη μερίδα πολιτών στο να αισθάνονται μια παρόρμηση να τα γκρεμίσουν όλα, να κάψουν ολόκληρο το βρωμερό, υποκριτικό, αποκλειστικό σύστημα. Ε λοιπόν ο Τραμπ είναι ο άνθρωπός τους. Ή έτσι ισχυρίζεται. Στην πραγματικότητα, ολόκληρη πολιτεία του του αποσπά την προσοχή και επιταχύνει τη ανισότητα, και όσο οξύνει την ανισότητα, τόσο περισσότερο πυροδοτεί μια παρόρμηση για εκδίκηση ενάντια στους αποδιοπομπαίους τράγους του: μετανάστες, τρανς άτομα, επιστήμονες, δασκάλους, την Ευρώπη, την Κίνα…
Αλλά άνθρωποι σαν τον Τραμπ, λαικιστές με ακραίες ιδεολογίες δεν μπορούν να το καταφέρουν μόνοι τους. Οι πιο αποτελεσματικοί στρατολόγοι τους είναι τα κεντρώα κόμματα που έχουν παραλύσει μπροστά στην οικονομική εξουσία. Κόμματα που για δεκαετίες δεν είναι σε θέση να κατονομάσουν το πρόβλημα, πόσο μάλλον να το αντιμετωπίσουν. Εξ ου και η θεαματική αχρηστία της απάντησης των Δημοκρατικών στον Τραμπ . Όπως παρατηρεί ο Αμερικανός δημοσιογράφος Χάμιλτον Νόλαν : «Το ένα κόμμα είναι έτοιμο να σκοτώσει και το άλλο περιμένει τους ηγέτες του να πεθάνουν».
Με απλά λόγια, η λιτότητα αυξάνει την υποστήριξη για τη ριζοσπαστική δεξιά σε οικονομικά ευάλωτες περιοχές. Η λιτότητα, αυτό που βιώνουν οι φτωχοί, ενώ πρέπει να παρακολουθούν τα πλούσια και τα ανώτερα μεσαία στρώματα να απολαμβάνουν όλο και μεγαλύτερη αφθονία είναι η βασική μεταβλητή: χωρίς αυτήν, οι λιγότερο μορφωμένοι άνθρωποι δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να ψηφίσουν δεξιούς δημαγωγούς από ό,τι οι άνθρωποι με υψηλή μόρφωση.
Το μόνο πράγμα που μπορεί να σταματήσει την άνοδο του λαικισμού και της ακροδεξιάς είναι το μόνο πράγμα που δεν είναι διατεθειμένα να προσφέρουν επί του παρόντος τα κυρίαρχα κόμματα: μεγαλύτερη ισότητα. Οι πλούσιοι πρέπει να φορολογούνται περισσότερο και τα έσοδα να χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση της ζωής των φτωχών. Όσο κι αν μανιωδώς τα κεντρώα κόμματα αποφεύγουν το θέμα, δεν υπάρχει άλλος τρόπος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τραμπ: Σκωτσέζικο ντους για τους δασμούς – «Καμία χώρα δεν θα τη γλιτώσει»
Φιντάν: Αναζητούμε τον χρόνο και τον τόπο της συνάντησης Ερντογάν – Τραμπ
